D66
Lijsttrekker Jarno Deen · website (opent in een nieuw venster) · verkiezingsprogramma (55 pagina's) (opent in een nieuw venster)D66 Hilversum presenteert onder de titel 'Samen sterker (Het kan wél)' een programma voor de nieuwe gemeente Hilversum-Wijdemeren, met accenten op meer woningen (minimaal 400 per jaar, 33% sociale huur), meer groen, gezonde schoolgebouwen, energietransitie en minder regels. Het programma zet in op inwonerinvloed, een begrijpelijke overheid en een financieel gezonde start, met prioritering van investeringen omdat het budget onder druk staat.
Lokale afdeling van D66. In 2022 de tweede partij van Hilversum met 7 zetels, en 1 zetel in Wijdemeren. In Hilversum zit D66 in de oppositie.
Wat de partij zelf vooropzet
- Minimaal 400 woningen per jaar, waarvan ten minste 33% sociale huur
- Meer groen en minder steen, met de 3-30-300-norm en vergroening van drukke buurten
- Gezonde, duurzame schoolgebouwen via het Integraal Huisvestingsplan zonder verdere vertraging
- Aardgasvrij ruim voor 2040 en energiearmoede in 2030 gehalveerd
- Veilig en bereikbaar: 30 km/uur waar mogelijk, veilige schoolroutes, parkeeruitbreiding alleen na overleg met inwoners
- Minder regels en een begrijpelijke overheid: Kafkaloket, recht op vergissen, regionale ombudsman
- Meer invloed voor inwoners via pilots, wijk- en dorpsoverleg en een raad voor woningzoekenden
- Financiele koers: OZB onder het landelijk gemiddelde en een prioriteitenlijst voor investeringen
Kandidaten
50 kandidaten, in de volgorde van het stembiljet.
1 Jarno DeenHilversumIs lijsttrekker en sinds 2022 fractievoorzitter van D66 Hilversum, daarvoor commissielid. Werkt als programmamanager bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en richt zich op ruimtelijke ordening, verkeer rond scholen en sport.
LinkedIn van Jarno Deen (opent in een nieuw venster)bron van Jarno Deen (opent in een nieuw venster)
2 Jos van NistelrooijHilversumIs sinds 2023 gemeenteraadslid voor D66 Hilversum en was daarvoor commissielid. Werkt als onafhankelijk adviseur voor grote publieke organisaties; richt zich op gezonde gemeentefinanciën, openbare ruimte en een fijne omgeving om op te groeien.
LinkedIn van Jos van Nistelrooij (opent in een nieuw venster)bron van Jos van Nistelrooij (opent in een nieuw venster)
3 Eveline StrouckenHilversumWas van 2010 tot 2018 raadslid voor D66 in Hilversum. Richt zich op natuur en dierenwelzijn, sport en spel in de buitenruimte, levendige ontmoetingsplekken en een betrouwbaar gemeentebestuur.
LinkedIn van Eveline Stroucken (opent in een nieuw venster)bron van Eveline Stroucken (opent in een nieuw venster)
4 Laurens VerburgHilversumIs sinds 2025 commissielid voor D66 Hilversum en kandidaat-raadslid. Werkt in het onderwijs en zet zich in voor leefbare buurten en dorpen met ruimte voor groen, voetgangers en fietsers.
LinkedIn van Laurens Verburg (opent in een nieuw venster)bron van Laurens Verburg (opent in een nieuw venster)
5 Robbert Jan ProosHilversumIs theatermaker en cabaretier en bestuurt theatergroep Fusie. Was in 2025 tijdelijk raadslid als ziektevervanger en richt zich op cultuur, veiligheid, diversiteit en het sociaal domein.
LinkedIn van Robbert Jan Proos (opent in een nieuw venster)bron van Robbert Jan Proos (opent in een nieuw venster)
6 Patricia RoobolKortenhoefIs jurist en sinds 2024 commissielid voor D66 Wijdemeren, woordvoerder sociaal domein. Was van 2022 tot 2024 raadslid voor De Lokale Partij in Wijdemeren.
LinkedIn van Patricia Roobol (opent in een nieuw venster)bron van Patricia Roobol (opent in een nieuw venster)
7 Amin UsmanHilversumIs ondernemer in Hilversum en kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum. Richt zich op retail, horeca en cultuur en op een levendig en gezond centrum.
LinkedIn van Amin Usman (opent in een nieuw venster)bron van Amin Usman (opent in een nieuw venster)
8 Julia BorsboomHilversumIs sinds 2026 commissielid voor D66 Hilversum en kandidaat-raadslid. Studeert Interdisciplinaire Sociale Wetenschappen aan de UvA; richt zich op meer groen, veilige buurten en betere woningen voor jongeren.
LinkedIn van Julia Borsboom (opent in een nieuw venster)bron van Julia Borsboom (opent in een nieuw venster)
9 Leontien van der HeijdenHilversumIs kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum. Richt zich op veiligheid, jeugd en gezinnen en een slimme overheid met betere dienstverlening.
LinkedIn van Leontien van der Heijden (opent in een nieuw venster)bron van Leontien van der Heijden (opent in een nieuw venster)
10 Eric BrandKortenhoefIs commissielid in Wijdemeren en fractiemedewerker van D66 Wijdemeren, en kandidaat-raadslid. Werkt als Business Leader Products bij een handelsbedrijf in Weesp; richt zich op dorpenbeleid, cultuur en ruimtelijke ordening.
LinkedIn van Eric Brand (opent in een nieuw venster)bron van Eric Brand (opent in een nieuw venster)
11 Gertjan ReichmanHilversumIs sinds 2025 commissielid voor D66 Hilversum en kandidaat-raadslid. Werkte 40 jaar internationaal in de medisch-farmaceutische industrie; richt zich op zorg, een sterke samenleving en Europa.
LinkedIn van Gertjan Reichman (opent in een nieuw venster)bron van Gertjan Reichman (opent in een nieuw venster)
12 Harun BaşliLoosdrechtIs kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum en woont in Loosdrecht. Is sinds 2021 lid van de D66-themaafdeling Samenleving, Migratie en Asiel; richt zich op inclusieve participatie en de verbinding tussen dorp en stad.
LinkedIn van Harun Başli (opent in een nieuw venster)bron van Harun Başli (opent in een nieuw venster)
13 Gemma VerhoevenHilversumIs kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum en vrijwilliger bij de tuinderij van Land en Boschzight. Richt zich op circulaire economie, investeren in de maatschappij, diversiteit en gemeenschapszin.
bron van Gemma Verhoeven (opent in een nieuw venster)
14 Yusuf AliciHilversumIs kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum. Richt zich op betaalbare woningen, bereikbaarheid en parkeren, sterke lokale ondernemers en veilige buurten.
bron van Yusuf Alici (opent in een nieuw venster)
15 Mario Wouters's-GravelandIs sinds 2019 commissielid voor D66 Wijdemeren, was in 2018-2019 raadslid en is kandidaat-raadslid. Is ondernemer in de bouwsector; richt zich op betaalbaar wonen en bouwen, bereikbaarheid en leefbaarheid van de kernen.
LinkedIn van Mario Wouters (opent in een nieuw venster)bron van Mario Wouters (opent in een nieuw venster)
16 Nanda de BruinNederhorst den BergIs kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum en was van 2020 tot 2022 voorzitter van D66 Wijdemeren. Werkt al 25 jaar in het mbo, de laatste 15 jaar als opleidingsmanager, en richt zich op sociaal domein en onderwijs.
LinkedIn van Nanda de Bruin (opent in een nieuw venster)bron van Nanda de Bruin (opent in een nieuw venster)
17 Arjen KoolHilversumIs kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum. Zet kennis van financiën, energie en verandermanagement in en richt zich op gemeentefinanciën, energietransitie en burgerparticipatie.
LinkedIn van Arjen Kool (opent in een nieuw venster)bron van Arjen Kool (opent in een nieuw venster)
18 Marianne van VlietHilversumMarianne van Vliet werkt sinds 1993 in de volkshuisvesting en is senior adviseur Wonen bij een buurgemeente. Ze was eerder commissielid (2016-2018) en raadslid (2018-2022) voor D66 Hilversum.
LinkedIn van Marianne van Vliet (opent in een nieuw venster)bron van Marianne van Vliet (opent in een nieuw venster)
19 Joost KoelegaHilversumJoost Koelega is kandidaat-raadslid voor D66 Hilversum met duurzaamheid, techniek en financiën als aandachtsgebieden. Hij was van 2019 tot 2022 voorzitter en eerder bestuurslid van D66 Hilversum.
LinkedIn van Joost Koelega (opent in een nieuw venster)bron van Joost Koelega (opent in een nieuw venster)
20 Guido van GulickLoosdrechtGuido van Gulick is commissielid van D66 in Wijdemeren met financiën en bedrijfsvoering als aandachtsgebied, en penningmeester van D66 Hilversum. Hij werkt in de zorgsector.
LinkedIn van Guido van Gulick (opent in een nieuw venster)bron van Guido van Gulick (opent in een nieuw venster)
21 Rob KoedijkerNederhorst den BergRob Koedijker is commissielid van D66 in de gemeenteraad van Wijdemeren. Hij is bouwkundige.
bron van Rob Koedijker (opent in een nieuw venster)- 22 Paul HelmichHilversum
- 23 Nienke FeenstraHilversum
- 24 Oskar JalinkHilversum
25 Harmen LindeboomHilversumHarmen Lindeboom is informatiemanager bij Yuverta en werkte eerder als gemeenteambtenaar en adviseur aan de overheid. Zijn aandachtsgebieden zijn ICT, bedrijfsvoering en IT-governance.
LinkedIn van Harmen Lindeboom (opent in een nieuw venster)bron van Harmen Lindeboom (opent in een nieuw venster)- 26 Ellen Klaus's-Graveland
27 Otger MeuwissenHilversumOtger Meuwissen is politiek secretaris in het afdelingsbestuur van D66 Hilversum.
bron van Otger Meuwissen (opent in een nieuw venster)- 28 Mark van der VeenHilversum
- 29 Mariken BetsemaNederhorst den Berg
- 30 Wilbert KroesenHilversum
- 31 Mariska van Zanten's-Graveland
32 Theo KlarenbeekHilversumTheo Klarenbeek is secretaris van het bestuur van D66 Hilversum en werkt in de ouderenzorg op het gebied van vastgoed. Hij is vrijwillig voorzitter van stichting Mijn Eigen Thuis.
LinkedIn van Theo Klarenbeek (opent in een nieuw venster)bron van Theo Klarenbeek (opent in een nieuw venster)
33 Myriam Kooij-HeijmerinkLoosdrechtMyriam Kooij-Heijmerink is sinds 2025 vicevoorzitter van de D66-afdeling Hilversum. Ze was jarenlang commissielid in Wijdemeren, in de commissies Maatschappelijke en Sociale Zaken en Bestuur en Middelen.
bron van Myriam Kooij-Heijmerink (opent in een nieuw venster)- 34 Robert BoumaHilversum
35 Pauline Simons-JongensHilversumPauline Simons-Jongens is bestuurslid van de afdeling D66 Hilversum.
bron van Pauline Simons-Jongens (opent in een nieuw venster)- 36 Rogier VerhoevenHilversum
- 37 Sikko BrandenburgHilversum
- 38 Marinus VermeulenLoosdrecht
- 39 Marianne BerenschotHilversum
- 40 Wouter RengelinkHilversum
- 41 Gina Jap-SamHilversum
- 42 Herbert KwakHilversum
- 43 Laurien BerkvensHilversum
- 44 Ronald van KloosterHilversum
45 Annemarie den DaasHilversumAnnemarie den Daas is voorzitter van de afdeling D66 Hilversum. Van 2009 tot 2022 was zij gemeenteraadslid in Hilversum, een deel van die tijd als fractievoorzitter.
bron van Annemarie den Daas (opent in een nieuw venster)- 46 Eric van der WantHilversum
- 47 Annette WolthersHilversum
48 Roderik van GriekenHilversumRoderik van Grieken is raadslid voor D66 in Hilversum. Hij wil meer aandacht voor mensen die moeite hebben om mee te komen.
LinkedIn van Roderik van Grieken (opent in een nieuw venster)bron van Roderik van Grieken (opent in een nieuw venster)
49 Vivienne WesselinkHilversumVivienne Wesselink is sinds 2018 raadslid en nu vice-fractievoorzitter van D66 Hilversum. Haar expertises zijn jeugdzorg, Wmo, onderwijs, werk en inkomen, dierenwelzijn en sekswerk.
LinkedIn van Vivienne Wesselink (opent in een nieuw venster)bron van Vivienne Wesselink (opent in een nieuw venster)
50 Nanne RoosenschoonLoosdrechtNanne Roosenschoon is fractievoorzitter van D66 Wijdemeren en al meer dan 20 jaar actief in de gemeenteraad en politiek. Hij is architect en richt zich op ruimtelijke ordening.
LinkedIn van Nanne Roosenschoon (opent in een nieuw venster)bron van Nanne Roosenschoon (opent in een nieuw venster)
Namen, volgorde en woonplaats komen uit de bekendmaking van het centraal stembureau (Gemeenteblad 2026, nr. 499712 (opent in een nieuw venster)). Foto's en beschrijvingen komen van de partij zelf of van de gemeente; een LinkedIn-profiel staat er alleen bij als twee controles los van elkaar bij dezelfde persoon uitkwamen. Staat er niets bij een naam, dan is er niets gevonden dat zeker genoeg was. Hoe dit is nagelopen.
Dicht bij en ver van
Berekend uit de standpunten op de stellingen waar beide partijen een positie hebben. Van D66 zijn 66 van de 90 standpunten bekend.
Het dichtst bij
- PRO82%
- ChristenUnie79%
- Volt77%
- Partij voor de Dieren75%
Het verst van
- FVD41%
- Dorp voor Dorp49%
- LFD52%
Waar D66 en PRO toch uit elkaar gaan
De voorrang bij sociale huurwoningen voor mensen met een cruciaal beroep, zoals nu voor zorgmedewerkers, moet verdwijnen.D66: eerder oneens · PRO: eens
D66 Eerder oneens Voorrang voor leraren bij woningtoewijzing onderzoeken
De partij wil dat de gemeente met scholen en corporaties kijkt naar voorrang bij woningtoewijzing voor leraren waar de woningmarkt een belemmering is. In 2023 stemde de fractie wel voor het schrappen van voorrang voor cruciale beroepen; het recente programma is stelliger over leraren.
“Waar de woningmarkt een belemmering vormt, kijken we samen met scholen en corporaties naar oplossingen, zoals voorrang bij woningtoewijzing.”
Verkiezingsprogramma: p. 24; Raad Hilversum, 8-3-2023: A23-39 (D66 voor schrappen voorrang cruciale beroepen)PRO Eens Stopt de voorrang voor beroepsgroepen
De partij wil minder voorrangsregelingen: toewijzen op inschrijfduur en zoekgedrag, met een urgentieregeling voor mensen in nood. De regelingen voor specifieke beroepsgroepen worden beëindigd.
“We maken een einde aan de regelingen voor specifieke beroepsgroepen.”
Verkiezingsprogramma: p. 7Hilversum verlaagt het maximum aantal coffeeshops.D66: eerder oneens · PRO: eens
D66 Eerder oneens Het aantal coffeeshops niet verminderen
De partij vindt dat minder coffeeshops geen probleem oplost en tot meer overlast en criminaliteit leidt. Ze wil slimme keuzes die gezondheid, veiligheid en vrijheid combineren.
“Het verminderen van het aantal coffeeshops in Hilversum lost geen probleem op en leidt tot meer overlast en criminaliteit.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Het aantal coffeeshops verminderen'PRO Eens Maximaal zes coffeeshops
De partij wil het aantal coffeeshops via vergunningen beperken tot maximaal zes en onderzoekt of Hilversum meedoet aan het experiment met legaal gekweekte wiet.
“Het aantal coffeeshops beperken we, door middel van vergunningen, tot maximaal zes.”
Verkiezingsprogramma: p. 12; MijnStem: 'Het aantal coffeeshops verminderen'Om dure inhuur te verminderen neemt de gemeente meer eigen mensen in vaste dienst, ook als het ambtelijk apparaat daardoor groeit.D66: eerder oneens · PRO: eens
D66 Eerder oneens Nieuwe taken zoveel mogelijk met bestaand personeel
De partij wil nieuwe taken zoveel mogelijk uitvoeren met het bestaande personeel en slimmere processen, en rekent op efficiënter werken na de fusie. Over externe inhuur zegt ze niets apart.
“Nieuwe taken voeren we zoveel mogelijk uit met bestaand personeel en slimmere processen.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: p. 52PRO Eens Beperkt inhuur, voorkeur voor eigen vaste banen
De partij wil tijdelijke inhuur zo veel mogelijk beperken en geeft de voorkeur aan eigen expertise en goede vaste banen.
“We beperken de tijdelijke inhuur van mensen bij de gemeente zo veel mogelijk, en geven de voorkeur aan eigen expertise en goede vaste banen.”
Verkiezingsprogramma: p. 38Het open gebied Nederhorst-Noord, aan de noordkant van Nederhorst den Berg, moet open polder blijven in plaats van een woonwijk te worden.D66: eerder oneens · PRO: eerder eens
D66 Eerder oneens Nederhorst Noord verkennen als woningbouwlocatie
De partij wil Nederhorst Noord verkennen voor woningbouw en de ontwikkeling versnellen, met behoud van natuur en landschap. Niet elke locatie blijkt uiteindelijk geschikt.
“Grote projecten als het Stationsgebied, Nederhorst Noord, Ter Sype en Sportpark lopen al lang. We kijken naar versnellingsmogelijkheden”
Verkiezingsprogramma: p. 11 en p. 13; MijnStem: 'Meer woningbouw buiten de bebouwde kom toestaan'PRO Eerder eens Stemde in Wijdemeren tegen een woonwijk in Nederhorst-Noord
In 2022 stemde PvdA-GroenLinks in Wijdemeren, de voorganger van PRO, voor het definitief weigeren van een woonwijk van ongeveer 150 woningen ten noorden van Nederhorst den Berg. Het programma van 2026 noemt het gebied niet en wil juist meer bouwen, ook aan de randen van het groen en op landbouwgrond die aan bebouwing grenst, maar niet ten koste van de open ruimte tussen de dorpen of kwetsbare natuur.
Stemgedrag in de raad: Raad Wijdemeren, 27-10-2022: weigering verklaring van geen bedenkingen Nederhorst den Berg Noord (PvdA-GroenLinks voor weigeren, aangenomen 14-4)
Volledige vergelijking van deze twee partijen
Waar D66 en ChristenUnie toch uit elkaar gaan
Ook als omwonenden ervoor zijn, blijft de gemeente zich verzetten tegen grote windturbines in en vlak bij de gemeente.D66: oneens · ChristenUnie: eerder eens
D66 Oneens Windturbines verkennen; draagvlak is randvoorwaarde
De partij verzet zich niet principieel tegen grote windturbines, maar wil windenergie verkennen, met draagvlak van inwoners en een goed participatieproces als voorwaarde. De fractie in Wijdemeren steunde wel moties tegen de turbines bij Nederhorst den Berg, die in Hilversum niet.
“Draagvlak van inwoners en een goed participatieproces zijn daarbij een randvoorwaarde.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De gemeente moet zich verzetten tegen de komst van grote windmolens vlak bij de dorpen' (tegen); MijnStem: 'Windturbines in het buitengebied toestaan'ChristenUnie Eerder eens Grote windturbines niet haalbaar; wel draagvlak als voorwaarde voor opwek.
De partij vindt grote windturbines niet haalbaar en wil dat de gemeente zich verzet tegen grote windmolens vlak bij de dorpen. Lokale opwek moet passen in de omgeving en voldoende draagvlak hebben; wat zij doet als omwonenden voor zijn, zegt ze niet. In de raad stemde zij in 2025 tegen een brief aan de provincie Utrecht hierover.
“Lokale opwek moet passen in de omgeving en voldoende draagvlak hebben. Grote windturbines vinden we daarom niet haalbaar”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Windturbines in het buitengebied toestaan'; Stemgids: 'zich verzetten tegen de komst van grote windmolens vlak bij de dorpen' (voor); Raad Hilversum, 29-01-2025: M25-002 (CU tegen)Om meer woningen te bouwen mag de gemeente kleine stukken openbaar groen in wijken en dorpen bebouwen.D66: eerder eens · ChristenUnie: oneens
D66 Eerder eens Liever niet, maar desnoods groen opofferen voor woningen
De partij wil liever geen groen opofferen en zeker niet bouwen op de hei of in de natuur, maar vindt de woningnood zo groot dat het desnoods moet. In buurten met weinig groen wil ze juist geen openbaar groen meer kwijt.
“Liever niet, we willen zeker niet bouwen op de hei of in de natuur. De woningnood is echter enorm, dus we kijken slim wat wel kan.”
Reactie van de partij in Hilversums Nieuws: Hilversums Nieuws 22-10-2026: 'Hilversum moet desnoods groen opofferen om woningnood aan te pakken' (eens); Stemgids: 'In buurten met weinig groen mag er geen openbaar groen meer verdwijnen' (voor)ChristenUnie Oneens Groen in kernen uitbreiden; in groenarme buurten geen groen kwijt.
De partij wil het groen binnen de bebouwde kom waar mogelijk uitbreiden en bouwen en vergroenen samen laten gaan. Voor buurten met weinig groen steunde zij dat er geen openbaar groen meer verdwijnt.
“We willen dit tij keren door in de komende periode, waar mogelijk het groen binnen de bebouwde kom uit te breiden.”
Verkiezingsprogramma: p. 37; Stemgids: 'In buurten met weinig groen mag er geen openbaar groen meer verdwijnen' (voor); Raad Hilversum, 15-05-2024: A24-66 (CU voor)Hilversum verlaagt het maximum aantal coffeeshops.D66: eerder oneens · ChristenUnie: eens
D66 Eerder oneens Het aantal coffeeshops niet verminderen
De partij vindt dat minder coffeeshops geen probleem oplost en tot meer overlast en criminaliteit leidt. Ze wil slimme keuzes die gezondheid, veiligheid en vrijheid combineren.
“Het verminderen van het aantal coffeeshops in Hilversum lost geen probleem op en leidt tot meer overlast en criminaliteit.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Het aantal coffeeshops verminderen'ChristenUnie Eens Geen nieuwe coffeeshops en vermindering waar mogelijk.
De partij wil geen nieuwe coffeeshops: verdwijnt er één, dan komt er geen nieuwe voor terug, zodat het aantal waar mogelijk afneemt.
“Als een coffeeshop verdwijnt, komt er geen nieuwe voor terug. Waar mogelijk wordt het aantal coffeeshops verminderd.”
Verkiezingsprogramma: p. 58; MijnStem: 'Het aantal coffeeshops verminderen'De gemeente beperkt de openingstijden van winkels op zondag weer.D66: oneens · ChristenUnie: eerder eens
D66 Oneens Ruimere zondagsopenstelling voor winkels
De partij was voorstander van ruimere openingstijden op zondag, omdat dat voor ondernemers en consumenten prettiger is. In 2024 stemde de fractie voor de ruimere winkeltijden.
“We waren voorstander van ruimere openingstijden op zondag omdat dit voor ondernemers en consumenten prettiger is.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Winkels moeten op zondag ruimer open mogen' (voor); Raad Hilversum, 18-12-2024: Winkeltijdenverordening (D66 voor)ChristenUnie Eerder eens Zondag is een rustmoment; tegen ruimere openingstijden.
De partij ziet de zondag als collectief rustmoment en vindt dat winkeliers niet gedwongen mogen worden te openen. Zij is tegen ruimere openingstijden en stemde in 2024 tegen de Winkeltijdenverordening; terugdraaien noemt zij zelf niet.
“Vanuit onze christelijke levensovertuiging genieten wij van de zondag als collectief moment om te genieten van rust, kerkdiensten, verstilling en van gezin en familie.”
Verkiezingsprogramma: p. 32; Stemgids: 'Winkels moeten op zondag ruimer open mogen' (tegen); Raad Hilversum, 18-12-2024: Winkeltijdenverordening 2024 (CU tegen)
Volledige vergelijking van deze twee partijen
Waar D66 en Volt toch uit elkaar gaan
De vaste bouwgrens rond de dorpen mag worden verlegd, zodat er aan de dorpsrand nieuwe straten met woningen kunnen komen.D66: eens · Volt: oneens
D66 Eens In dorpen een straatje erbij aan de rand
De partij wil in de dorpen kleinschalig uitbreiden aan de rand van de kern, passend bij het dorpse karakter. Op de hei of in de natuur wil ze niet bouwen.
“In de dorpen kijken we naar “een straatje erbij”: kleinschalige uitbreiding aan de rand van de kern, passend bij het dorpse karakter.”
Verkiezingsprogramma: p. 13; MijnStem: 'Meer woningbouw buiten de bebouwde kom toestaan'Volt Oneens Bouwen binnen de huidige stads- en dorpsgrenzen, niet erbuiten.
De partij wil niet aan de natuur rond de kernen tornen en bouwt binnen de bestaande grenzen. De enige uitzondering is het gebied van Vliegveld Hilversum, dat bij sluiting woningen en nieuwe natuur krijgt.
“Nieuwe woningen worden gebouwd binnen de huidige stads- en dorpsgrenzen, omdat we niet tornen aan de natuur die ons omringt.”
Verkiezingsprogramma: p. 6; MijnStem: 'Meer woningbouw buiten de bebouwde kom toestaan'30 km/u hoort in woonstraten en bij scholen; op doorgaande wegen in de bebouwde kom blijft 50 km/u.D66: eerder oneens · Volt: eens
D66 Eerder oneens 30 km/u is de norm, 50 alleen op echte doorgaande wegen
De partij wil 30 km/u als norm in de hele bebouwde kom, ook op drukke dorpsstraten en knelpunten zoals de Minckelersstraat. Alleen op echte doorgaande wegen of voor hulpdiensten vindt ze 50 km/u nog wenselijk.
“30 km/u is voor ons de norm. Dit is een snelheid die veilig is voor fietsers en voetgangers. Alleen op echte doorgaande wegen of waar dit nodig is voor hulpdiensten is 50 km/u nog wenselijk.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Maximumsnelheid van 30 km/u invoeren in de bebouwde kom'; Stemgids: 30 km/u op drukke dorpsstraten (voor); p. 35Volt Eens 30 km/u in woonwijken; doorgaande routes blijven 50.
De partij wil 30 km/u in woonwijken, waarbij wijken en dorpen zelf over de inrichting beslissen. Doorgaande routes blijven 50 km/u. Bij scholen noemt ze niets apart.
“Doorgaande routes blijven 50 km/u zodat vanuit de dorpsranden de stad bereikbaar blijft.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Maximumsnelheid van 30 km/u invoeren in de bebouwde kom'; p. 12Om meer woningen te bouwen mag de gemeente kleine stukken openbaar groen in wijken en dorpen bebouwen.D66: eerder eens · Volt: oneens
D66 Eerder eens Liever niet, maar desnoods groen opofferen voor woningen
De partij wil liever geen groen opofferen en zeker niet bouwen op de hei of in de natuur, maar vindt de woningnood zo groot dat het desnoods moet. In buurten met weinig groen wil ze juist geen openbaar groen meer kwijt.
“Liever niet, we willen zeker niet bouwen op de hei of in de natuur. De woningnood is echter enorm, dus we kijken slim wat wel kan.”
Reactie van de partij in Hilversums Nieuws: Hilversums Nieuws 22-10-2026: 'Hilversum moet desnoods groen opofferen om woningnood aan te pakken' (eens); Stemgids: 'In buurten met weinig groen mag er geen openbaar groen meer verdwijnen' (voor)Volt Oneens Groen niet vervangen door gebouwen; nieuwbouw vervangt bestaande gebouwen.
De partij bouwt in principe op plekken waar al gebouwen staan en wil geen openbaar groen laten verdwijnen voor nieuwbouw.
“Nieuwbouw vervangt in principe bestaande gebouwen: we gaan het groen in de gemeente niet vervangen door gebouwen.”
Verkiezingsprogramma: p. 16; Stemgids: 'In buurten met weinig groen mag er geen openbaar groen meer verdwijnen.' (voor)Kleine evenementen in de dorpen blijven na de fusie vrij van leges.D66: eerder oneens · Volt: eens
D66 Eerder oneens Ruimte voor dorpsevenementen, leges nog onduidelijk
De partij wil ruimte bieden aan lokale dorpsevenementen, maar kiest niet voor vrijstelling van leges: wat dit voor de hoogte van de leges betekent is volgens haar nog onduidelijk. De fractie in Wijdemeren stemde in 2025 tegen een motie voor legesvrije kleine dorpsevenementen.
“Wat dit betekent voor de hoogte van de leges is nog onduidelijk.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Kleine evenementen in de dorpen moeten na de fusie geen leges hoeven te betalen' (tegen); Raad Wijdemeren, 13-11-2025: M-4-9 (D66 tegen)Volt Eens Kleine evenementen zonder winstoogmerk blijven vrij van leges.
De partij wil dat kleine evenementen zonder winstoogmerk vrij van leges blijven. In de stad verlaagt ze de kosten voor evenementen zonder winstoogmerk.
“Kleine evenementen zonder winstoogmerk moeten vrij van leges blijven. In de stad verlagen we de kosten voor evenementen zonder winstoogmerk.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Kleine evenementen in de dorpen moeten na de fusie geen leges hoeven te betalen.' (voor)
Volledige vergelijking van deze twee partijen
Standpunten per thema
Wonen en bouwen
De gemeente moet veel sneller woningen bijbouwen dan nu gepland, ook als buurten daardoor sneller veranderen.Eerder eens Minimaal 400 woningen per jaar en sneller besluiten
De Hilversumse Woonvisie 2021-2030 gaat uit van ongeveer 3.000 nieuwe woningen in tien jaar, gemiddeld zo'n 300 per jaar. Partijen willen dat tempo verhogen (PRO, D66, Volt), ongeveer gelijk houden (Gewoon Hilversum: 300 tot 350 per jaar) of juist een grens stellen. Meer bouwen betekent meer bouwplaatsen, verdichting en drukte in bestaande buurten.
Eerder eens Minimaal 400 woningen per jaar en sneller besluiten
De partij wil jaarlijks minimaal 400 woningen toevoegen, meer dan de huidige plannen, en sneller bouwen door regels en procedures te versoepelen. Daarbij kiest ze ook voor tempo bij lopende projecten; sommige ontwikkelingen komen daardoor later aan de beurt.
“D66 wil jaarlijks minimaal 400 woningen toevoegen. Dat kan alleen als we slimmer omgaan met de krappe ruimte die we hebben.”
Verkiezingsprogramma: p. 10De gemeente bouwt alleen zoveel woningen als de eigen inwoners en hun kinderen nodig hebben.Oneens Woonruimte voor iedereen, ook nieuwkomers en werkenden
Een deel van de partijen wil 'autonome groei': bouwen voor de kinderen en ouderen van de eigen gemeente. Anderen zien de gemeente als deel van een regio met een groot tekort en willen ook bouwen voor mensen die hier komen werken of studeren, bijvoorbeeld op het Media Park.
Oneens Woonruimte voor iedereen, ook nieuwkomers en werkenden
De partij wil niet alleen bouwen voor de eigen inwoners, maar ook voor nieuwkomers, spoedzoekers en mensen die voor hun werk hier moeten wonen. Wel wordt bij nieuwbouw een deel van de woningen gereserveerd voor mensen uit de gemeente zelf.
“We willen woonruimte voor iedereen, dus ook voor nieuwkomers. Voor spoedzoekers, die door omstandigheden nú een woning nodig hebben. Voor mensen die voor hun werk hier moeten wonen.”
Verkiezingsprogramma: p. 10De vaste bouwgrens rond de dorpen mag worden verlegd, zodat er aan de dorpsrand nieuwe straten met woningen kunnen komen.Eens In dorpen een straatje erbij aan de rand
Rond de bebouwde kernen van Hilversum en de dorpen van Wijdemeren ligt een grens waarbuiten nauwelijks gebouwd mag worden. De provincie Noord-Holland noemt het gebied daarbinnen 'bestaand stedelijk gebied' en beslist mee over bouwen daarbuiten. Een 'straatje erbij' aan de rand van bijvoorbeeld Kortenhoef of Nederhorst den Berg kan alleen als die grens opschuift. Binnen de grens bouwen betekent verdichten; erbuiten bouwen kost open landschap.
Eens In dorpen een straatje erbij aan de rand
De partij wil in de dorpen kleinschalig uitbreiden aan de rand van de kern, passend bij het dorpse karakter. Op de hei of in de natuur wil ze niet bouwen.
“In de dorpen kijken we naar “een straatje erbij”: kleinschalige uitbreiding aan de rand van de kern, passend bij het dorpse karakter.”
Verkiezingsprogramma: p. 13; MijnStem: 'Meer woningbouw buiten de bebouwde kom toestaan'Het open gebied Nederhorst-Noord, aan de noordkant van Nederhorst den Berg, moet open polder blijven in plaats van een woonwijk te worden.Eerder oneens Nederhorst Noord verkennen als woningbouwlocatie
Nederhorst-Noord is een open polder aan de noordkant van Nederhorst den Berg die al jaren wordt genoemd als plek voor een woonwijk van 150 tot 180 woningen. Het gebied is door de provincie aangewezen als leefgebied voor weidevogels, zodat bouwen alleen kan met toestemming van de provincie en natuurcompensatie elders. In 2022 wees de raad van Wijdemeren een plan voor ongeveer 150 woningen daar af; sommige partijen willen de locatie nu opnieuw onderzoeken.
Eerder oneens Nederhorst Noord verkennen als woningbouwlocatie
De partij wil Nederhorst Noord verkennen voor woningbouw en de ontwikkeling versnellen, met behoud van natuur en landschap. Niet elke locatie blijkt uiteindelijk geschikt.
“Grote projecten als het Stationsgebied, Nederhorst Noord, Ter Sype en Sportpark lopen al lang. We kijken naar versnellingsmogelijkheden”
Verkiezingsprogramma: p. 11 en p. 13; MijnStem: 'Meer woningbouw buiten de bebouwde kom toestaan'De gemeente moet vaker toestaan dat nieuwe woongebouwen duidelijk hoger worden dan de huizen eromheen.Eerder eens Meer hoogbouw waar het past, bij openbaar vervoer
Hilversum is een tuinstad met vooral lage bebouwing; hoger bouwen gebeurt nu vooral rond het station en het centrum. Hoger bouwen levert meer woningen op dezelfde grond op, maar verandert het aanzien van straat, wijk of dorp.
Eerder eens Meer hoogbouw waar het past, bij openbaar vervoer
De partij wil meer hoogbouw op plekken waar het past, vooral dicht bij OV-knooppunten zoals Sportpark, voor starters en kleine huishoudens. Zo blijft er ruimte over voor groen.
“Hoogbouw kan op plekken waar het past: dicht bij het openbaar vervoer, zoals bij het Sportpark.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Meer hoogbouw toestaan'; p. 9Hoge woongebouwen horen alleen bij de stations en in het centrum van Hilversum, niet in wijken zoals de Hilversumse Meent.Eerder oneens Hoogbouw vooral bij OV, maar ook uitzonderingen zoals de Meent
Hilversum bouwt de hoogste gebouwen vooral in het centrum en rond het station, en lager naar de randen. De Omgevingsvisie Hilversum 2040 wil zo ook het zogeheten illusielandschap sparen: vanaf de hei zie je weinig bebouwing boven de bomen uitkomen. Er wordt gediscussieerd over uitzonderingen elders; voor het winkelcentrum van de Meent staat de raad bebouwing tot 25 meter toe.
Eerder oneens Hoogbouw vooral bij OV, maar ook uitzonderingen zoals de Meent
De partij wil meer hoogbouw op plekken waar het past, vooral dicht bij het openbaar vervoer zoals bij het Sportpark. Ze steunt ook uitzonderingen buiten station en centrum, zoals tot 25 meter hoog bij het centrum van de Meent.
“We hebben meer woningen nodig, vooral voor starters en kleine huishoudens. Hoogbouw kan op plekken waar het past.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Op enkele plekken, zoals het centrum van de Meent, mag bij uitzondering tot 25 meter hoog worden gebouwd' (voor); MijnStem: 'Meer hoogbouw toestaan'; p. 9Leegstaande kantoren en bedrijfspanden mogen woningen worden, ook als er daardoor minder ruimte voor bedrijven overblijft.Eerder oneens Kantoren naar wonen, maar zonder verlies van werkruimte
In Hilversum staan kantoren en bedrijfspanden leeg, en ombouwen tot woningen gaat vaak sneller dan nieuw bouwen. Tegelijk is er weinig ruimte voor bedrijven. Sommige partijen willen dat elke vierkante meter werkruimte die verdwijnt elders terugkomt; een voorstel van die strekking haalde in juni 2026 geen meerderheid in de Hilversumse raad.
Eerder oneens Kantoren naar wonen, maar zonder verlies van werkruimte
De partij wil extra woningen op bedrijventerreinen en in bestaande gebouwen, zolang het aantal vierkante meters voor bedrijven niet afneemt. Zo blijft er een mix van wonen en werken.
“Extra woningen op bedrijventerreinen en in bestaande gebouwen zijn welkom, zolang het aantal vierkante meters voor bedrijven niet afneemt.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Kantoren en bedrijfsruimtes mogen alleen woningen worden als er elders ruimte voor werk bijkomt' (voor)De gemeente spreekt per nieuwbouwproject af hoeveel sociale huur er komt, in plaats van één vast minimumpercentage voor elk project.Oneens Vast minimum: 33% sociale huur bij nieuwbouw
Sinds 1 juli 2026 staat in de wet dat twee derde van alle nieuwbouw betaalbaar moet zijn en 30 procent sociale huur, gerekend per regio en niet per project. Hilversum streeft nu naar minimaal 33 procent sociale huur in elk nieuwbouwproject, met enkele uitzonderingen; Wijdemeren hanteert 33 procent sociale huur of koop. Partijen willen lokaal 30, 33 of 40 procent, of juist geen vaste eis per project. Een hogere eis levert meer sociale huur op per project, maar ontwikkelaars zeggen dat projecten dan moeilijker rondkomen.
Oneens Vast minimum: 33% sociale huur bij nieuwbouw
De partij wil een vaste ondergrens: ten minste 33% van de nieuwe woningen is sociale huur, meer dan landelijk verplicht. Daarnaast wil ze ruimte voor middenhuur en betaalbare koop, en vindt ze 40% te veel.
“Van alle nieuwe woningen bestaat ten minste 33% uit sociale huur, gerealiseerd door woningcorporaties.”
Verkiezingsprogramma: p. 9; MijnStem: 'Minimaal 40% sociale huurwoningen verplicht maken bij nieuwbouw'De gemeente geeft zoveel vrijkomende sociale huurwoningen als de wet toestaat, de helft, met voorrang aan mensen die hier al wonen of werken.Midden Een deel van de nieuwbouw voor eigen inwoners
De Huisvestingswet laat gemeenten bij hoogstens de helft van de vrijkomende sociale huurwoningen voorrang geven aan mensen met een band met de gemeente, bijvoorbeeld omdat ze er wonen of werken. Nu werkt de regio Gooi en Vechtstreek grotendeels met één regionale wachtlijst en gaat maar een klein deel met lokale voorrang weg. Meer lokale voorrang helpt eigen inwoners, maar verkleint de kans voor woningzoekenden van buiten.
Midden Een deel van de nieuwbouw voor eigen inwoners
De partij reserveert bij nieuwbouw bewust een deel van de woningen voor mensen uit de gemeente zelf, bij voorkeur uit de eigen wijk of het eigen dorp. Tegelijk wil ze woonruimte voor nieuwkomers en mensen die hier werken, en noemt ze geen vast percentage.
“Daarom bouwen we op maat en reserveren we bij nieuwbouw bewust een deel van de woningen voor mensen uit de gemeente zelf, bij voorkeur uit de eigen wijk of het eigen dorp.”
Verkiezingsprogramma: p. 10De voorrang bij sociale huurwoningen voor mensen met een cruciaal beroep, zoals nu voor zorgmedewerkers, moet verdwijnen.Eerder oneens Voorrang voor leraren bij woningtoewijzing onderzoeken
Hilversum geeft in 2026 en 2027 bij ongeveer 50 sociale huurwoningen voorrang aan mensen die in de zorg werken, als vervolg op een proef die in 2024 begon. In die eerste proef konden ook leraren en agenten voorrang krijgen. Sommige partijen willen de voorrang uitbreiden naar meer beroepen of naar koopwoningen, andere willen haar juist afschaffen zodat alleen inschrijfduur en urgentie tellen.
Eerder oneens Voorrang voor leraren bij woningtoewijzing onderzoeken
De partij wil dat de gemeente met scholen en corporaties kijkt naar voorrang bij woningtoewijzing voor leraren waar de woningmarkt een belemmering is. In 2023 stemde de fractie wel voor het schrappen van voorrang voor cruciale beroepen; het recente programma is stelliger over leraren.
“Waar de woningmarkt een belemmering vormt, kijken we samen met scholen en corporaties naar oplossingen, zoals voorrang bij woningtoewijzing.”
Verkiezingsprogramma: p. 24; Raad Hilversum, 8-3-2023: A23-39 (D66 voor schrappen voorrang cruciale beroepen)Het geld voor startersleningen kan de gemeente beter besteden aan het laten bouwen van goedkope starterswoningen.Eerder oneens Starterslening blijft, naast betaalbare nieuwbouw
Met een starterslening overbrugt de gemeente het verschil tussen wat een starter bij de bank kan lenen en de prijs van een woning; de lening wordt later terugbetaald. Wijdemeren heeft zo'n lening al; de Hilversumse raad vroeg in november 2025 om te onderzoeken of die er ook in Hilversum kan komen. Tegenstanders vrezen hogere schulden en hogere huizenprijzen en zetten het geld liever in voor goedkope (starters)woningen of premiekoopwoningen.
Eerder oneens Starterslening blijft, naast betaalbare nieuwbouw
De partij steunt de starterslening om starters aan een koopwoning te helpen en wil daarnaast betaalbare woningen bouwen voor starters. Ze kiest dus niet voor het één in plaats van het ander.
“Met de huidige huizenprijzen is het voor velen te moeilijk om in Hilversum een huis te kunnen kopen. Een starterslening kan daarbij helpen.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De gemeente moet starters helpen een huis te kopen met een starterslening' (voor); Raad Hilversum, 12-11-2025: M25-122 (voor)Bij nieuwbouw dicht bij een station mag de gemeente veel minder parkeerplaatsen per woning eisen dan nu.Geen standpunt gevonden
Bij elk bouwplan geldt een parkeernorm: het aantal parkeerplaatsen dat per woning moet worden aangelegd. Parkeerplaatsen kosten ruimte en geld; soms mag een ontwikkelaar een deel afkopen met een bijdrage aan het gemeentelijke mobiliteitsfonds. Minder plaatsen eisen maakt bouwen goedkoper en dichter, maar kan de parkeerdruk in de straat verhogen.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Verkeer en parkeren
Het betaald parkeren dat in 2024 en 2025 is ingevoerd in de Hilversumse wijken tot aan de buitenring, wordt weer afgeschaft.Oneens Betaald parkeren blijft; uitbreiden alleen in overleg
Tussen juli 2024 en mei 2025 is betaald parkeren wijk voor wijk uitgebreid naar heel Hilversum tot en met de buitenring; de raad besloot daartoe in 2023. Bewoners betalen daar nu voor een vergunning en bezoek betaalt een bezoekerstarief. Een onafhankelijk bureau onderzoekt de effecten; de uitkomst komt in 2027. Afschaffen betekent dat die wijken weer vrij parkeren; handhaven betekent dat het beleid hooguit wordt bijgesteld.
Oneens Betaald parkeren blijft; uitbreiden alleen in overleg
De partij wil het betaald parkeren niet terugdraaien: het geeft leefbaarheid en groen in de wijk. Ze wil het proces en het beleid verbeteren, en uitbreiding alleen met afstemming met inwoners.
“Betaald parkeren zorgt voor meer leefbaarheid en groen in de wijk. Nu geldt het alleen binnen de ring van Hilversum, wat elders voor overlast zorgt.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De uitbreiding van betaald parkeren ... teruggedraaid' (tegen); Hilversums Nieuws 29-10-2026 (oneens)Betaald parkeren komt alleen in een straat of buurt als een meerderheid van de bewoners daar zelf voor kiest.Eerder eens Uitbreiding alleen met afstemming en draagvlak
Nu besluit de gemeente waar betaald parkeren geldt; in 2023 koos de Hilversumse raad ervoor om het in te voeren in alle wijken tot de buitenring. In de dorpen van Wijdemeren is geen betaald parkeren. Een bewonerspeiling als beslissende stap zou betekenen dat een buurt betaald parkeren kan tegenhouden of juist kan aanvragen, ook in de dorpen na de fusie.
Eerder eens Uitbreiding alleen met afstemming en draagvlak
De partij wil nieuwe gebieden met betaald parkeren alleen na zorgvuldige afstemming met inwoners en ondernemers, en als er voldoende draagvlak is. Een formele meerderheidskeuze van bewoners noemt ze niet.
“Nieuwe gebieden met betaald parkeren komen alleen in beeld wanneer dit aantoonbaar bijdraagt aan mobiliteit en leefomgeving, én na zorgvuldige afstemming met inwoners en ondernemers.”
Verkiezingsprogramma: p. 36; MijnStem: 'Betaald parkeren in het centrum en de wijken'In wijken met betaald parkeren blijft bezoek van bewoners een laag bezoekerstarief betalen, zoals nu.Eens Bezoek blijft een lager tarief betalen
Bezoek van bewoners betaalt nu een verlaagd bezoekerstarief: in de wijken rond het centrum 50 cent per uur, hoogstens 1,50 euro per dag en na 21.00 uur gratis; in het centrum iets meer. Mantelzorgers kunnen een gratis vergunning krijgen. Het alternatief is helemaal gratis bezoek, bijvoorbeeld met een vast aantal gratis bezoekersuren per huishouden zoals het CDA voorstelt (300 uur per kwartaal); dat kost de gemeente inkomsten.
Eens Bezoek blijft een lager tarief betalen
De partij vindt het goed dat bezoekers van bewoners een lager tarief betalen en wil dat niet gratis maken, omdat dat de doelen van het beleid ondermijnt.
“Er is gekozen voor een lager tarief voor bezoekersparkeren om dit zo te houden. Helemaal gratis zou afbreuk doen aan de doelstellingen van het beleid”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Bezoekers van bewoners moeten gratis kunnen parkeren' (tegen); Raad Hilversum, 12-11-2025: A25-108 (tegen)Het eerste uur parkeren wordt overal in de gemeente gratis, ook in het centrum van Hilversum.Eerder oneens Betaald parkeren in het centrum blijft ook op zondag
In de betaalde gebieden van Hilversum betaal je vanaf de eerste minuut; in het centrum kost het eerste uur nu 3,20 euro. In de dorpen van Wijdemeren is parkeren gratis. Een gratis eerste uur maakt een korte boodschap of een kort bezoek goedkoper, maar kost parkeergeld en kan leiden tot meer korte autoritjes en zoekverkeer.
Eerder oneens Betaald parkeren in het centrum blijft ook op zondag
De partij wil het betaald parkeren in het centrum behouden, ook op zondag, en is tegen terugkeer van gratis parkeren. Over een gratis eerste uur zegt ze niets.
“Daarom willen we het betaald parkeren in het centrum op zondag behouden.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: MijnStem: 'Parkeren in het centrum op zondag gratis maken'; Hilversums Nieuws 29-10-2026Bewoners krijgen hun eerste parkeervergunning gratis.Eerder oneens Eerlijke prijs voor de vergunning, geen gratis vergunning
Bewoners in betaald-parkeergebied betalen nu per jaar voor een vergunning (het 'schiltarief'); een tweede auto kost meer. De tarieven zijn onlangs verlaagd. Een gratis eerste vergunning kost de gemeente vergunningsinkomsten.
Eerder oneens Eerlijke prijs voor de vergunning, geen gratis vergunning
De partij wil de kosten van de parkeervergunning herzien zodat ze beter passen bij de doelen van het parkeerbeleid, maar gaat uit van een prijs. Gratis bezoekersparkeren wijst ze af omdat dat afbreuk doet aan die doelen.
“D66 wil een herziening van de vergunningskosten die beter aansluit bij de doelstellingen van het parkeerbeleid.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: p. 37; Stemgids: 'Bezoekers van bewoners moeten gratis kunnen parkeren in wijken met betaald parkeren' (tegen)Geld uit betaald parkeren mag ook naar fietspaden, groen en openbaar vervoer, en hoeft niet alleen terug naar parkeren.Eens Parkeerinkomsten naar een mobiliteitsfonds voor straten en fiets
Wat de gemeente met de opbrengst van betaald parkeren doet, beslist de gemeenteraad bij de begroting; het geld is niet vastgelegd voor parkeren. Daarnaast heeft Hilversum een mobiliteitsfonds, gevuld met bijdragen van bouwers die parkeerplaatsen afkopen, dat al aan parkeren, fiets en openbaar vervoer mag worden besteed. De vraag is of parkeergeld alleen terug moet naar parkeervoorzieningen zoals garages en P+R, of ook naar fietsroutes, groen en bussen.
Eens Parkeerinkomsten naar een mobiliteitsfonds voor straten en fiets
De partij wil parkeerinkomsten via een mobiliteitsfonds investeren in veilige straten, fietsvoorzieningen, mobiliteitshubs en een prettigere openbare ruimte.
“Daarom investeren we parkeerinkomsten via een mobiliteitsfonds in veilige straten, betere fietsvoorzieningen, mobiliteitshubs en een prettigere openbare ruimte.”
Verkiezingsprogramma: p. 37Als een straat te smal is voor allebei, maakt de gemeente plaats voor een veilig fietspad, ook als daarvoor parkeerplaatsen verdwijnen.Eens Fietsveiligheid gaat voor extra parkeerplekken
In veel Hilversumse straten en op dorpswegen is te weinig ruimte voor een vrijliggend fietspad én parkeren langs de weg. Bij herinrichting moet de gemeente kiezen wat voorgaat.
Eens Fietsveiligheid gaat voor extra parkeerplekken
De partij kiest voor veilige straten en doorfietsroutes boven extra parkeerplekken, en wil parkeerplaatsen kunnen omvormen tot zitplekken, speelruimte of groen.
“Dit is belangrijker dan extra parkeerplekken voor auto's.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Investeren in: fietspaden / parkeerplekken'; p. 17, p. 35Het centrum van Hilversum wordt autoluw: auto's parkeren in garages aan de rand en de binnenstad is voor voetgangers en fietsers.Geen standpunt gevonden
Auto's rijden nu via de centrumring naar parkeergarages als Hilvertshof en Gooiland, midden in het centrum. Plannen voor een autoluw centrum gaan over minder doorgaand autoverkeer, meer ruimte op straten en pleinen voor voetgangers en fietsers en op termijn garages aan de rand.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Bestelbussen en vrachtauto's op diesel of benzine blijven welkom in het centrum van Hilversum.Oneens Zero-emissiezone in het centrum invoeren
Hilversum heeft een zero-emissiezone onderzocht: een gebied binnen de centrumring waar vanaf 2027 alleen bestel- en vrachtauto's zonder uitstoot in zouden mogen. In april 2025 wees de gemeenteraad dat voorstel af; er ligt nu geen nieuw plan. Eens betekent: er komt ook later geen zone; oneens: de nieuwe raad komt met een nieuw voorstel.
Oneens Zero-emissiezone in het centrum invoeren
De partij wil een zero-emissiezone voor bestel- en vrachtauto's in het centrum, met ruimte voor uitzonderingen de komende jaren. Diesel- en benzinebussen blijven dus niet onbeperkt welkom.
“Een zero-emissiezone kan heel goed worden ingevoerd in het centrum van Hilversum, met alle ruimte voor uitzonderingen de komende jaren.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Hilversum moet het plan voor een zero-emissiezone ... niet opgeven' (voor); Raad Hilversum, 2-4-2025: M25-021 (voor)30 km/u hoort in woonstraten en bij scholen; op doorgaande wegen in de bebouwde kom blijft 50 km/u.Eerder oneens 30 km/u is de norm, 50 alleen op echte doorgaande wegen
Binnen de bebouwde kom is 50 km/u de wettelijke norm; de gemeente kan op haar eigen wegen met een verkeersbesluit 30 km/u instellen. Steeds meer gemeenten maken 30 km/u de standaard, met 50 alleen op een paar hoofdroutes. Hilversum voert op delen van de centrumring en bijvoorbeeld de Minckelersstraat al 30 km/u in; de vraag is of dat ook moet op wegen als de buitenring en de doorgaande dorpswegen.
Eerder oneens 30 km/u is de norm, 50 alleen op echte doorgaande wegen
De partij wil 30 km/u als norm in de hele bebouwde kom, ook op drukke dorpsstraten en knelpunten zoals de Minckelersstraat. Alleen op echte doorgaande wegen of voor hulpdiensten vindt ze 50 km/u nog wenselijk.
“30 km/u is voor ons de norm. Dit is een snelheid die veilig is voor fietsers en voetgangers. Alleen op echte doorgaande wegen of waar dit nodig is voor hulpdiensten is 50 km/u nog wenselijk.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Maximumsnelheid van 30 km/u invoeren in de bebouwde kom'; Stemgids: 30 km/u op drukke dorpsstraten (voor); p. 35Op smalle dorpswegen zoals Noordereinde, Zuidereinde en de Kortenhoefsedijk komt nu al 30 km/u, ook voordat de weg is aangepast.Eens Meteen 30 km/u op drukke dorpsstraten, met prioriteit
Op de smalle wegen in 's-Graveland, Kortenhoef en langs de Loosdrechtse dijken delen auto's, fietsers en voetgangers vaak dezelfde rijbaan. Het Mobiliteitsplan Wijdemeren wil op een deel van die wegen 30 km/u; op een stuk van het Noordereinde geldt dat al, maar herinrichting kost tijd en geld. Een voorstel om op het Zuidereinde direct 30 km/u in te voeren, kreeg in 2025 geen meerderheid. De keuze is: eerst een lagere limiet, of wachten tot de weg erop is ingericht.
Eens Meteen 30 km/u op drukke dorpsstraten, met prioriteit
De partij wil 30 km/u op drukke dorpsstraten en geeft knelpunten zoals het Noordereinde en Zuidereinde prioriteit. In Wijdemeren steunde de fractie een motie om per direct 30 km/u op het Zuidereinde in te voeren.
“We richten wegen waar mogelijk in op 30 km/u, met prioriteit voor knelpunten zoals het Noordereinde en Zuidereinde.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Op drukke dorpsstraten ... meteen 30 kilometer per uur' (voor); Raad Wijdemeren, 13-2-2025: M-V-1 30km Zuidereinde (voor)
Klimaat en energie
De gemeente schrapt haar eigen klimaatdoelen en jaartallen en houdt zich alleen aan wat het Rijk verplicht stelt.Oneens Zo snel mogelijk klimaatneutraal, eerder dan 2050
Gemeenten mogen eigen klimaatdoelen stellen bovenop landelijke afspraken, zoals een jaartal voor klimaatneutraal, tussendoelen voor aardgasvrij of de opwekdoelen in de Regionale Energiestrategie (RES). In maart 2026 vroeg de Hilversumse raad het college om een routekaart naar een aardgasvrije gemeente in 2050, met meetbare tussendoelen. Schrappen geeft minder verplichtingen en juridische risico's, maar ook minder houvast om voortgang te meten.
Oneens Zo snel mogelijk klimaatneutraal, eerder dan 2050
De partij wil een eigen klimaatambitie voor de gemeente, sneller dan het Rijk: zo snel mogelijk klimaatneutraal, eerder dan 2050.
“D66 wil zo snel mogelijk naar een klimaatneutrale gemeente, dus eerder dan 2050.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'De gemeente eerder dan 2050 klimaatneutraal maken'De nieuwe gemeente spreekt af dat zij in 2040 klimaatneutraal is, tien jaar eerder dan het landelijke doel.Eerder eens Zo snel mogelijk klimaatneutraal, eerder dan 2050
Landelijk is afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatneutraal is; Hilversum en Wijdemeren gingen ook uit van uiterlijk 2050. Een aantal partijen wil dat de nieuwe gemeente sneller gaat. Een eerder jaartal betekent dat besparen, duurzaam opwekken en van het aardgas af sneller moeten, met meer kosten en inzet op korte termijn.
Eerder eens Zo snel mogelijk klimaatneutraal, eerder dan 2050
De partij wil zo snel mogelijk een klimaatneutrale gemeente, eerder dan 2050. Een jaartal als 2040 noemt ze niet; wel wil ze ruim voor 2040 aardgasvrij zijn.
“D66 wil zo snel mogelijk naar een klimaatneutrale gemeente, dus eerder dan 2050.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'De gemeente eerder dan 2050 klimaatneutraal maken'; p. 32Vóór 2030 weet elke wijk en elk dorp wanneer en op welke manier het van het aardgas af gaat.Eerder eens Warmtewijkplannen: inwoners weten hoe en wanneer van het gas af
De nieuwe raad moet uiterlijk eind 2027 een warmteprogramma vaststellen: het plan voor de overstap van aardgas naar bijvoorbeeld een warmtepomp of een warmtenet, buurt voor buurt. Een politieke keuze is of daarin per wijk en dorp een tijdpad komt. Een tijdpad geeft duidelijkheid, maar zet ook druk op bewoners die nog niet willen of kunnen overstappen.
Eerder eens Warmtewijkplannen: inwoners weten hoe en wanneer van het gas af
De partij wil snel warmtewijkplannen vaststellen, zodat inwoners weten hoe en wanneer ze van het gas gaan. Een deadline van 2030 noemt ze niet; wel werkt ze naar aardgasvrij ruim voor 2040.
“We maken tempo met het vaststellen van warmtewijkplannen, zodat inwoners weten hoe en wanneer ze van het gas gaan.”
Verkiezingsprogramma: p. 32; Stemgids: 'plan met duidelijke tussendoelen' (voor)Warmtenetten laat de gemeente over aan bedrijven en energiecoöperaties, zonder er zelf geld in te steken of risico te lopen.Geen standpunt gevonden
Op een aantal plekken worden warmtenetten voorbereid of onderzocht, zoals in de Hilversumse Meent en met warmte uit de rioolwaterzuivering Horstermeer voor wijken in Nederhorst den Berg en Kortenhoef. Sommige partijen willen dat de gemeente zelf (mede-)eigenaar wordt van een publiek warmtebedrijf, zodat zij kan sturen op prijs en duurzame bronnen. Andere vinden dat te riskant voor de gemeentekas.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Ook als omwonenden ervoor zijn, blijft de gemeente zich verzetten tegen grote windturbines in en vlak bij de gemeente.Oneens Windturbines verkennen; draagvlak is randvoorwaarde
De provincie Utrecht onderzoekt of er grote windturbines kunnen komen in de Hoeker- en Garstenpolder, direct tegenover Nederhorst den Berg; hoe hoog en hoeveel staat nog niet vast. De raad van Wijdemeren sprak zich er in 2025 en 2026 tegen uit. Sommige partijen wijzen grote windturbines hier altijd af, andere willen het laten afhangen van wat omwonenden ervan vinden. De gemeente kan zo'n draagvlakmeting zelf organiseren en meewegen, maar de provincie Utrecht beslist over deze plek.
Oneens Windturbines verkennen; draagvlak is randvoorwaarde
De partij verzet zich niet principieel tegen grote windturbines, maar wil windenergie verkennen, met draagvlak van inwoners en een goed participatieproces als voorwaarde. De fractie in Wijdemeren steunde wel moties tegen de turbines bij Nederhorst den Berg, die in Hilversum niet.
“Draagvlak van inwoners en een goed participatieproces zijn daarbij een randvoorwaarde.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De gemeente moet zich verzetten tegen de komst van grote windmolens vlak bij de dorpen' (tegen); MijnStem: 'Windturbines in het buitengebied toestaan'Boeren mogen een kleine windmolen bij hun bedrijf zetten om er hun eigen stroom mee op te wekken.Eerder eens Staat open voor windturbines, met oog voor overlast
Tegen grote windturbines, zoals die worden onderzocht tegenover Nederhorst den Berg, is in de nieuwe gemeente veel verzet. Een kleine windmolen op een boerenerf is veel lager, levert minder stroom en valt minder op in het landschap. De provincie Noord-Holland staat kleine molens tot 15 meter ashoogte onder voorwaarden toe; de gemeente beslist of en waar dat mag.
Eerder eens Staat open voor windturbines, met oog voor overlast
De partij is voor duurzame energie uit wind en wil windturbines in of naast de gemeente verkennen, met oog voor overlast voor bewoners en dieren. Kleine molens bij boerderijen noemt ze niet apart.
“Windturbines in of naast onze gemeente verkennen we, met oog voor overlast voor bewoners en dieren.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: MijnStem: 'Windturbines in het buitengebied toestaan'Op boerenland mogen zonnepanelen komen, als de grond daarnaast gewoon voor landbouw gebruikt blijft.Geen standpunt gevonden
Bijna alle partijen willen eerst zonnepanelen op daken. De vraag is of daarnaast ook in de polders en weilanden panelen mogen komen. Een tussenvorm is dat panelen boven of tussen gewassen of weidegrond staan, zodat de boer de grond blijft gebruiken. Waar dat mag, beslist de gemeente in het omgevingsplan.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
De gemeente laat onderzoeken of er in de regio een kleine kerncentrale kan komen.Midden Kernenergie volgen, niet zelf als proeftuin
In november 2025 vroeg de Hilversumse raad om te verkennen of een kleine modulaire kernreactor (SMR) in Hilversum of de regio mogelijk is. Na een eerste verkenning besloot het college in juni 2026 niet verder te onderzoeken: de techniek is nog niet klaar voor de markt en er is geen geschikte plek. De nieuwe raad kan het onderzoek weer oppakken of het dossier sluiten.
Midden Kernenergie volgen, niet zelf als proeftuin
De partij antwoordt neutraal: ze volgt de ontwikkeling van kleine modulaire kernreactoren om ze op termijn te kunnen inzetten, maar wil geen proeftuin zijn. In 2025 stemde de fractie wel voor een verkenning.
“We blijven technologische ontwikkelingen volgen, bijvoorbeeld op het gebied van kleine modulaire kernreactoren of geothermie, om die op termijn in te kunnen zetten.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De gemeente moet laten onderzoeken of een kleine kerncentrale ... mogelijk is' (neutraal); p. 32; Raad Hilversum, 12-11-2025: M25-105 (voor)Het omgevingsplan van de gemeente houdt alvast een plek vrij waar later een kleine kerncentrale kan komen.Eerder oneens Ontwikkelingen volgen, geen proeftuin; niet nu al vastleggen
Ook partijen die onderzoek naar een kleine kerncentrale steunen, verschillen over de volgende stap. Een plek vrijhouden in het omgevingsplan betekent dat daar voorlopig niets anders gebouwd wordt. De vergunning voor een kerncentrale geeft het Rijk, en het college zag in 2026 nog geen geschikte plek in de regio.
Eerder oneens Ontwikkelingen volgen, geen proeftuin; niet nu al vastleggen
De partij volgt ontwikkelingen rond kleine kernreactoren, maar zegt dat een kerncentrale volgens onderzoek nu niet mogelijk is en kiest alleen voor bewezen en veilige methodes. Een plek vrijhouden past daar niet bij.
“Uit onderzoek blijkt het niet mogelijk. We blijven technologische ontwikkelingen volgen, bijvoorbeeld op het gebied van kleine modulaire kernreactoren of geothermie, om die op termijn in te kunnen zetten.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: Stemgids: 'De gemeente moet laten onderzoeken of een kleine kerncentrale ... mogelijk is' (neutraal); p. 32Bij code oranje of rood van de Stookwijzer is hout stoken in kachels en open haarden in de gemeente verboden.Eerder eens Stookverbod bij code rood voorbereiden
Houtrook geeft fijnstof en klachten bij buren, maar veel inwoners verwarmen (deels) met hout. De Stookwijzer geeft per dag aan of het weer stoken extra schadelijk maakt (code oranje of rood). In juli 2025 wees de Hilversumse raad een motie af om regels tegen houtstook vanaf 2028 voor te bereiden; sommige partijen willen een stookverbod bij code oranje of rood.
Eerder eens Stookverbod bij code rood voorbereiden
De partij wil voorlichting geven, schonere alternatieven stimuleren en maatregelen voorbereiden om ernstige overlast te beperken, zoals een stookverbod bij code rood van de Stookwijzer. Code oranje noemt ze niet.
“bereiden maatregelen voor om ernstige overlast te beperken, zoals een stookverbod bij code rood van de Stookwijzer.”
Verkiezingsprogramma: p. 26
Natuur, groen en water
De gemeente steunt natuurbeheerders als zij kwetsbare stukken heide, bos of plas tijdelijk afsluiten voor bezoekers.Geen standpunt gevonden
Het Goois Natuurreservaat en Natuurmonumenten beheren veel heide, bos en plassengebied in de gemeente. Zij sluiten soms paden of gebieden af om planten en dieren rust te geven, wat tot discussie met inwoners leidt. De gemeente is geen beheerder, maar neemt deel in het bestuur van het Goois Natuurreservaat; in 2024 vroeg de Hilversumse raad daar om natuurbehoud en vrije toegang even zwaar te laten wegen.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Op de Loosdrechtse Plassen moet het snelvaren en waterskiën stoppen.Geen standpunt gevonden
Op de Loosdrechtse Plassen mag je normaal maximaal 12 km/u varen. Met een ontheffing van de gemeente mag op aangewezen delen harder worden gevaren, tot 60 km/u, bijvoorbeeld om te waterskiën; op zomerse weekenden overdag niet. Na de fusie beslist de nieuwe gemeente over die regels. Voorstanders van stoppen wijzen op natuur en veiligheid, tegenstanders op watersport, vakantie en werkgelegenheid.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Booteigenaren en toeristen gaan via gemeentebelastingen meer meebetalen aan schoon water en natuur in het plassengebied.Geen standpunt gevonden
Hilversum en Wijdemeren heffen toeristenbelasting op overnachtingen. Wijdemeren heeft daarnaast een belasting op overnachten op boten en sinds 2026 een kleine belasting op het verhuren van motorboten (volgens de VVD zo'n 75.000 euro per jaar). Na de fusie moeten deze belastingen gelijkgetrokken worden. De vraag is of bezoekers en booteigenaren meer moeten bijdragen aan het onderhoud van water en natuur.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Om meer woningen te bouwen mag de gemeente kleine stukken openbaar groen in wijken en dorpen bebouwen.Eerder eens Liever niet, maar desnoods groen opofferen voor woningen
In Hilversum is in 2024 afgesproken dat in de meest versteende buurten het aandeel openbaar groen niet verder mag dalen. Tegelijk is er grote woningnood en wordt gezocht naar bouwplekken, ook op kleine groenstroken of grasvelden. De keuze is of zulk groen mag wijken voor woningen.
Eerder eens Liever niet, maar desnoods groen opofferen voor woningen
De partij wil liever geen groen opofferen en zeker niet bouwen op de hei of in de natuur, maar vindt de woningnood zo groot dat het desnoods moet. In buurten met weinig groen wil ze juist geen openbaar groen meer kwijt.
“Liever niet, we willen zeker niet bouwen op de hei of in de natuur. De woningnood is echter enorm, dus we kijken slim wat wel kan.”
Reactie van de partij in Hilversums Nieuws: Hilversums Nieuws 22-10-2026: 'Hilversum moet desnoods groen opofferen om woningnood aan te pakken' (eens); Stemgids: 'In buurten met weinig groen mag er geen openbaar groen meer verdwijnen' (voor)Bij elk nieuwbouwplan is de groennorm 3-30-300 verplicht, ook als er daardoor minder woningen passen.Eerder eens Ontwerpen volgens de 3-30-300-methode
De 3-30-300-norm betekent: vanuit elk huis drie bomen zien, 30 procent van de buurt onder bladerdak en binnen 300 meter een park of groene plek. Veel partijen noemen de norm als richtlijn of ambitie. De vraag is of hij een harde eis wordt die voorgaat op het aantal woningen.
Eerder eens Ontwerpen volgens de 3-30-300-methode
De partij wil nieuwe plannen ontwerpen volgens de 3-30-300-methode. Ze noemt niet dat de norm verplicht is als daardoor minder woningen passen.
“We ontwerpen volgens de 3-30-300-methode: elke inwoner kan vanuit huis ten minste drie bomen zien, 30% van de straat wordt bedekt door schaduw van bomen”
Verkiezingsprogramma: p. 12Een boom mag wijken voor een bouw- of wegenplan, als er in de buurt een stevige nieuwe boom voor terugkomt.Geen standpunt gevonden
Voor het kappen van grotere bomen is vaak een vergunning nodig: in Hilversum voor bomen vanaf 30 centimeter stamdoorsnede, in Wijdemeren voor bomen die op een speciale 'Groene Kaart' staan. Bij bouw- en wegenplannen sneuvelen regelmatig bomen, met een herplantplicht als compensatie. Partijen verschillen over de vraag of herplant genoeg is of dat bestaande bomen in principe moeten blijven staan.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
In woonwijken maait de gemeente het groen vaker, zodat het er verzorgd uitziet, ook als er dan minder bloemen en insecten zijn.Geen standpunt gevonden
Hilversum maait op veel plekken minder vaak om bloemen, bijen en vlinders kansen te geven. Sommige inwoners vinden plantsoenen en bermen daardoor rommelig of onveilig. De gemeente bepaalt zelf hoe vaak en waar zij maait.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
In de polders bij de plassen moet een deel van de landbouwgrond nieuwe natuur worden.Eens In het buitengebied kiezen voor meer natuur
Met het Gebiedsakkoord Oostelijke Vechtplassen (2017) is afgesproken dat er tot 2027 honderden hectares nieuwe natuur bij komen, onder meer bij Kortenhoef, de Weersloot en de Ster van Loosdrecht. Dat gaat vaak ten koste van weidegrond. De provincie heeft het voortouw; de gemeente kan meewerken, aanjagen of afremmen.
Eens In het buitengebied kiezen voor meer natuur
De partij kiest in het buitengebied voor het beschermen en versterken van natuur, boven landbouw. Tegelijk noemt ze boeren onmisbare partners in landschapsbeheer.
“D66 kiest ervoor onze natuur te beschermen en versterken.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'In het buitengebied meer ruimte geven aan: landbouw / natuur'; p. 34De gemeente verzet zich tegen strengere stikstofregels voor boeren bij de plassen, ook als de natuur daardoor trager herstelt.Geen standpunt gevonden
Het kabinet presenteerde in juni 2026 stikstofplannen met extra regels voor boeren in zones van 500 of 1.000 meter rond kwetsbare natuur. Welke gebieden en boeren precies onder die regels vallen, is nog niet besloten. De regels komen van Rijk en provincie, maar de gemeente kan meewerken, ruimte bieden voor andere inkomsten of bezwaar maken.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Zorg, welzijn en armoede
Alleen inwoners met een inkomen op bijstandsniveau krijgen nog minimaregelingen, zoals hulp bij schoolkosten, sport of de collectieve zorgverzekering.Oneens Armoedebeleid tot 130% van bijstandsniveau houden
Hilversum en Wijdemeren geven minimaregelingen, zoals hulp bij schoolkosten, sport of de collectieve zorgverzekering, aan inwoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Daardoor krijgen ook werkenden met een laag loon en mensen net boven de bijstand deze hulp. Na de fusie worden de regelingen samengevoegd. Een lagere grens kost minder geld en maakt meer verdienen aantrekkelijker; de huidige grens helpt ook mensen die net boven de bijstand zitten.
Oneens Armoedebeleid tot 130% van bijstandsniveau houden
De partij wil het huidige armoedebeleid voor inwoners tot 130% van bijstandsniveau niet beperken. Ze wil de regelingen eenvoudiger en slimmer maken, zodat meer mensen worden geholpen.
“Het huidige armoedebeleid richt zich op mensen met een inkomen tot 130% van bijstandsniveau. We willen hier niet op bezuinigen.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Armoederegelingen voor inwoners op: bijstandsniveau / 130%'De geplande besparing van miljoenen op de jeugdzorg in 2029 en 2030 gaat door.Midden Preventie en specialistische jeugdhulp, geen vaste lijn
De kosten van jeugdzorg stijgen al jaren, en het Rijk geeft gemeenten vanaf 2028 minder geld omdat het verwacht dat die kosten dalen. In de voorjaarsnota 2026 van Hilversum staat een besparing op jeugdzorg van ongeveer 1 miljoen euro in 2029 en 2 miljoen euro per jaar vanaf 2030, na eerst te investeren in buurtteams, hulp in groepen en meer lichte hulp dichtbij school en gezin. Een voorstel om die besparing te schrappen kreeg in juli 2026 geen meerderheid.
Midden Preventie en specialistische jeugdhulp, geen vaste lijn
De partij kiest geen kant over bezuinigen op de jeugdzorg. Ze wil investeren in preventie, zodat minder jongeren zware jeugdzorg nodig hebben, en specialistische hulp behouden voor kinderen die die het hardst nodig hebben. In juli 2026 stemde de fractie verdeeld over het schrappen van de besparing.
“We investeren in preventie, zodat minder jongeren zware jeugdzorg nodig hebben, en blijven inzetten op specialistische jeugdhulp voor kinderen die dat het hardst nodig hebben.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De gemeente mag niet miljoenen bezuinigen op de jeugdzorg' (neutraal); p. 25De gemeente scheldt de eigen bijdrage voor Wmo-hulp kwijt voor inwoners met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum.Eerder oneens Stemde tegen kwijtschelding Wmo-bijdrage tot 130%
Wie hulp uit de Wmo krijgt, zoals huishoudelijke hulp, begeleiding of een hulpmiddel, betaalt een eigen bijdrage: nu een vast bedrag per maand. Hilversum schold die bijdrage eerder kwijt voor lage inkomens; voorstellen in 2024 en 2025 om dat te behouden of terug te brengen kregen geen meerderheid. Kwijtschelding kost de gemeente geld dat elders gevonden moet worden.
Eerder oneens Stemde tegen kwijtschelding Wmo-bijdrage tot 130%
De fractie stemde in 2025 tegen een motie om de eigen bijdrage voor Wmo-hulp kwijt te schelden voor inkomens tot 130% van het sociaal minimum, die uit de algemene reserve betaald zou worden. De partij wil armoederegelingen wel behouden en vereenvoudigen.
Stemgedrag in de raad: Raad Hilversum, 11-6-2025: M25-047 Kwijtschelding eigen bijdrage Wmo (D66 tegen, verworpen 9-26)Lichte hulp, zoals huishoudelijke hulp of dagbesteding, is zoveel mogelijk zonder aanvraag en beoordeling te krijgen, ook als die hulp minder op maat is.Geen standpunt gevonden
Bij de Wmo kan de gemeente hulp regelen als 'algemene voorziening' (vrij binnenlopen, voor iedereen hetzelfde, zonder indicatie) of als maatwerk na een persoonlijk onderzoek en besluit. Hilversum biedt bijvoorbeeld sinds 2025 lichte dagbesteding aan zonder aanvraag of indicatie. Algemene voorzieningen zijn sneller en goedkoper; maatwerk past beter bij de persoon en geeft meer rechten om bezwaar te maken.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Per wijk of dorp werkt de gemeente met één vaste zorgaanbieder voor jeugdhulp en Wmo, ook als inwoners dan minder te kiezen hebben.Geen standpunt gevonden
De gemeente koopt jeugdhulp en Wmo-hulp in bij veel verschillende zorgbedrijven. Een voorstel uit 2022 om het aantal aanbieders terug te dringen kreeg geen meerderheid. Minder aanbieders geeft vaste gezichten en meer grip op kwaliteit en kosten. Meer aanbieders geeft inwoners keuze, bijvoorbeeld voor zorg die bij hun geloof of situatie past, en uitwijkmogelijkheden bij wachtlijsten.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Wie bijstand krijgt en kan werken, moet iets terugdoen voor de samenleving, zoals vrijwilligerswerk.Geen standpunt gevonden
De Participatiewet geeft gemeenten de mogelijkheid om van mensen in de bijstand een tegenprestatie te vragen, zoals vrijwilligerswerk of klussen in de buurt. Gemeenten bepalen zelf of en hoe streng ze dat toepassen. Voorstanders zien het als wederkerigheid; tegenstanders als dwang die mensen niet helpt aan werk.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
In elk dorp en elke wijk zonder buurthuis zorgt de gemeente voor een ontmoetingsplek, en betaalt zij die.Eerder eens Overal een plek om samen te komen, vorm per buurt
Niet elke wijk of elk dorp heeft een buurthuis of dorpshuis; in sommige dorpen draaien plekken zoals de Buurtkamer 3D (Kortenhoef, 's-Graveland, Ankeveen) op vrijwilligers. Een ontmoetingsplek helpt tegen eenzaamheid, maar kost geld voor ruimte en begeleiding. De keuze is of de gemeente dat overal regelt en betaalt, of overlaat aan bewoners waar die behoefte er is.
Eerder eens Overal een plek om samen te komen, vorm per buurt
De partij wil in elke wijk en elk dorp een plek om samen te komen en goede voorzieningen houden, maar niet per se een buurthuis: ook een wijkcentrum, bibliotheek, school of sportclub kan. Over wie het betaalt zegt ze niets.
“Een buurthuis is daarbij een middel en geen doel: de vorm kan per buurt verschillen. Denk ook aan een wijkcentrum, bibliotheek, school of sportclub. Wel wil D66 overal een plek om samen te komen.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'In alle wijken en dorpen een buurthuis openen'; Hilversums Nieuws 5-11-2026De gemeente beoordeelt de subsidie van buurthuizen en wijkcentra elk jaar opnieuw, op basis van wat ze hebben bereikt.Midden Doorlopend toetsen, maar meerjarige subsidies voor kansrijke projecten
Wijk- en buurtcentra krijgen nu elk jaar opnieuw subsidie en moeten die elk jaar aanvragen en verantwoorden. Een voorstel om ze voor vijf jaar subsidie te geven kreeg in november 2025 geen meerderheid. Jaarlijks toetsen geeft de raad grip op het geld; meerjarige subsidie geeft vrijwilligers zekerheid en minder papierwerk.
Midden Doorlopend toetsen, maar meerjarige subsidies voor kansrijke projecten
De partij toetst subsidies doorlopend op effectiviteit, maar kiest voor meerjarige subsidies voor veelbelovende projecten. Op de vraag over vijfjarige subsidie voor wijkcentra antwoordde ze neutraal; de fractie stemde in 2025 tegen vijf jaar.
“Subsidies, regelingen en voorzieningen toetsen we doorlopend op effectiviteit, doelmatigheid en samenhang met onze doelen.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Wijk- en buurtcentra moeten voor vijf jaar subsidie krijgen' (neutraal); p. 52, p. 19
Veiligheid en handhaving
Als er extra geld komt voor veiligheid, gaat dat liever naar meer jongerenwerkers dan naar meer boa's.Geen standpunt gevonden
Boa's zijn handhavers van de gemeente: zij spreken mensen aan en kunnen boetes geven. Jongerenwerkers zoeken jongeren op en proberen overlast te voorkomen voordat die ontstaat. Het geld voor veiligheid is beperkt, dus partijen moeten kiezen waar het meeste heen gaat.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Boa's besteden hun tijd vooral aan ernstige overlast en intimidatie, en minder aan foutparkeren, hondenpoep en andere kleine overtredingen.Eerder oneens Foutparkeren en gevaarlijk verkeersgedrag juist strenger aanpakken
Het aantal boa's is beperkt, dus de gemeente kiest waar zij op letten. Nu schrijven boa's ook bonnen voor kleine overtredingen zoals verkeerd parkeren of hondenpoep. Deze keuze gaat over de prioriteit: zware overlast eerst, of ook de kleine ergernissen streng aanpakken.
Eerder oneens Foutparkeren en gevaarlijk verkeersgedrag juist strenger aanpakken
De partij wil naast veiligheid in het uitgaansleven ook gevaarlijk verkeersgedrag en foutparkeren strenger aanpakken, en boa's op het water inzetten tegen te hard varen.
“Daarnaast pakken we gevaarlijk verkeersgedrag en foutparkeren strenger aan.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: p. 15De gemeente hangt ook buiten het centrum camera's op, op plekken waar vaak overlast is.Eerder eens Meer camera's onder strikte voorwaarden
In het uitgaansgebied van Hilversum hangen camera's die de politie gebruikt; de raad stemde in 2023 in met verlenging tot 2028. De burgemeester besluit waar camera's komen, binnen de regels die de raad stelt. De vraag is of camera's ook naar andere overlastplekken moeten komen, zoals tunnels of plekken waar vaak ongeregeldheden zijn. Voorstanders wijzen op opsporing en afschrikking, tegenstanders op privacy en het verplaatsen van problemen.
Eerder eens Meer camera's onder strikte voorwaarden
De partij wil cameratoezicht kunnen uitbreiden, maar alleen met een duidelijke aanleiding en strikte voorwaarden vanwege privacy. Camera's zijn volgens haar een preventief middel dat de pakkans vergroot.
“D66 vindt dat cameratoezicht alleen mag onder strikte voorwaarden en met een duidelijke aanleiding. Het is wel een belangrijk instrument dat preventief kan werken en de pakkans kan vergroten.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Cameratoezicht op straat: beperken / uitbreiden'; Stemgids: cameratoezicht moet blijven (voor)Hilversum verlaagt het maximum aantal coffeeshops.Eerder oneens Het aantal coffeeshops niet verminderen
Hilversum heeft een maximum van acht coffeeshops, en dat maximum is bereikt; voor zover bekend zijn er in de dorpen van Wijdemeren geen coffeeshops. De burgemeester stelt dit beleid vast; de raad kan wel vragen om een lager maximum. Een lager maximum betekent dat een gesloten coffeeshop niet terugkomt. Voorstanders willen minder drugsgebruik en overlast, tegenstanders vrezen meer straathandel.
Eerder oneens Het aantal coffeeshops niet verminderen
De partij vindt dat minder coffeeshops geen probleem oplost en tot meer overlast en criminaliteit leidt. Ze wil slimme keuzes die gezondheid, veiligheid en vrijheid combineren.
“Het verminderen van het aantal coffeeshops in Hilversum lost geen probleem op en leidt tot meer overlast en criminaliteit.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Het aantal coffeeshops verminderen'Bestaande coffeeshops dicht bij een school mogen op hun plek blijven, zolang ze zich aan de regels houden.Geen standpunt gevonden
Volgens de gemeente liggen de meeste Hilversumse coffeeshops binnen 350 meter loopafstand van een school. Hilversum gebruikt sinds 2013 geen vaste minimumafstand tot scholen, maar stelt via een keurmerk andere eisen aan coffeeshops. Deze keuze gaat erover of de gemeente bestaande coffeeshops bij scholen laat zitten of ze dwingt te verhuizen of te sluiten.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Asiel, opvang en samenleven
Als de Spreidingswet verdwijnt, houdt de gemeente haar opvangplekken voor asielzoekers gewoon open.Eens Opvang blijven bieden, ook zonder Spreidingswet
De Spreidingswet verplicht sinds 2024 elke gemeente om een deel van de opvang van asielzoekers te regelen. Een aantal Kamerleden heeft een wetsvoorstel ingediend om die wet in te trekken; de Raad van State raadde dat in 2026 af en er is nog niet over gestemd. Zonder de wet beslist de gemeente zelf of zij opvang blijft bieden. Hilversum vangt nu asielzoekers op in Hotel Gooiland en bereidt nieuwe locaties voor; de tijdelijke noodopvang in Loosdrecht stopte in oktober 2026.
Eens Opvang blijven bieden, ook zonder Spreidingswet
De partij wil de verantwoordelijkheid voor humane opvang blijven nemen, met kleinschalige opvang in de wijk, ook als de Spreidingswet wordt ingetrokken.
“D66 wil de verantwoordelijkheid voor een humane opvang blijven nemen, met kleinschalige opvang in de wijk en inburgering vanaf dag één.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De gemeente moet asielzoekers blijven opvangen, ook als de Spreidingswet wordt ingetrokken' (voor); p. 28Opvang komt op vaste plekken in wijken en dorpen die blijven, in plaats van op tijdelijke locaties met een einddatum.Geen standpunt gevonden
Opvang kan tijdelijk zijn, zoals de noodopvang in het gemeentehuis van Loosdrecht die in oktober 2026 stopte, of voor langere tijd op een vaste plek in een wijk. Hilversum kiest voor locaties voor langere tijd, zoals bij het Noordse Bosje (tien jaar). Een einddatum geeft omwonenden zekerheid, maar betekent dat steeds opnieuw een nieuwe plek gezocht moet worden.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Bij een nieuwe opvanglocatie hebben de omwonenden het laatste woord, niet de gemeenteraad.Oneens Omwonenden praten mee, maar beslissen niet
Bij de keuze van een opvanglocatie kunnen omwonenden worden geïnformeerd, advies geven of echt kunnen tegenhouden. Nu kiest het college de locaties, binnen de kaders van de gemeenteraad. Onder de Spreidingswet kan het Rijk een gemeente die niets regelt in het uiterste geval opdragen om opvang te realiseren.
Oneens Omwonenden praten mee, maar beslissen niet
De partij wil dat omwonenden vooraf kunnen meepraten over hoe een opvanglocatie in de buurt past, maar geeft hen geen vetorecht: elke gemeente moet bijdragen aan opvang.
“Oneens. Mensen die vluchten voor oorlog en geweld verdienen bescherming en elke gemeente moet bijdragen aan asielopvang.”
Reactie van de partij in Hilversums Nieuws: Hilversums Nieuws 12-11-2026 (oneens); p. 28Het Hilversumse opvangbeleid uit 2023, met kleinschalige opvang in de wijk, gaat na de fusie ook gelden voor de dorpen.Eens Kleinschalige opvang in de wijk voortzetten voor de hele gemeente
In 2023 sprak Hilversum met inwoners over asielopvang. Daaruit kwam een kader dat de raad in december 2023 bijna unaniem vaststelde: enkele kleinere locaties verspreid over de stad, voor gemengde groepen, ook gezinnen. Inwoners van Wijdemeren praatten daar niet over mee. Het kader doortrekken naar de dorpen geeft snel duidelijkheid; het opnieuw openbreken (zoals de VVD wil, met willekeurig gekozen inwoners) geeft de dorpen een eigen stem, maar kost tijd.
Eens Kleinschalige opvang in de wijk voortzetten voor de hele gemeente
De partij zet de Hilversumse lijn van kleinschalige opvang in de wijk voort. Haar programma geldt voor de hele nieuwe gemeente, dorpen inbegrepen.
“Dat beleid kwam tot stand na een uitgebreid gesprek met inwoners, en die aanpak werkt: waar bewoners meepraten over de voorwaarden, is het draagvlak groter. Die lijn zetten we voort.”
Verkiezingsprogramma: p. 28; p. 55 (Hilversum = de hele nieuwe gemeente)Statushouders wachten op een sociale huurwoning net zo lang als andere woningzoekenden, zonder eigen voorrangsregeling.Oneens Statushouders houden voorrang bij sociale huur
Statushouders zijn asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben gekregen. De gemeente moet elk half jaar een vast aantal van hen een woning geven en doet dat nu vooral met voorrang op sociale huur. Landelijke regels staan die voorrang nog toe; een landelijk verbod is in 2026 juist uit de nieuwe huisvestingswet gehaald. Zonder voorrang blijven statushouders langer in de opvang, waardoor daar plekken bezet blijven.
Oneens Statushouders houden voorrang bij sociale huur
De partij vindt dat statushouders voorrang bij een sociale huurwoning moeten houden en dat de huidige regeling nog nodig is. In 2023 stemde de fractie tegen het schrappen van die voorrang.
“Dit betekent dat de huidige regeling nog nodig blijft.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Statushouders moeten voorrang houden bij een sociale huurwoning' (voor); Raad Hilversum, 8-3-2023: A23-49 (D66 tegen)Als het Rijk stopt met geld voor LHBTI-beleid, betaalt de gemeente dat beleid en de organisaties zelf door.Eerder eens Hilversum moet regenbooggemeente blijven
Hilversum is een 'regenbooggemeente': met geld van het Rijk steunt zij beleid en organisaties voor LHBTI'ers (lesbische vrouwen, homo's, biseksuelen, transgender en intersekse personen). Het huidige programma van het Rijk liep tot en met 2026 en het is niet zeker of en hoe dat geld doorgaat. Doorbetalen kost de gemeente geld dat ook elders kan.
Eerder eens Hilversum moet regenbooggemeente blijven
De partij wil dat Hilversum regenbooggemeente blijft en blijft LHBTIQ+-initiatieven steunen. Wat er gebeurt als het geld van het Rijk stopt, zegt ze niet letterlijk.
“Hilversum is een regen- booggemeente en dat moet zo blijven.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: p. 29
Economie, centrum en media
Op het Media Park komen flink meer woningen, ook als er daardoor minder ruimte overblijft voor mediabedrijven.Eerder oneens Woningen op het Mediapark, maar niet ten koste van bedrijfsruimte
Het Media Park in Hilversum is het grootste mediacluster van Nederland; volgens de gemeente komt meer dan een kwart van de banen in Hilversum uit de creatieve sector. De vraag is hoeveel van de vrije ruimte en lege gebouwen daar naar woningen gaat. Eens betekent: woningbouw krijgt daar een groot deel van de ruimte; oneens: mediabedrijven gaan voor en woningen zijn hooguit een aanvulling.
Eerder oneens Woningen op het Mediapark, maar niet ten koste van bedrijfsruimte
De partij wil extra woningen op het Mediapark en een bruisende mediacampus, maar alleen zolang de ruimte voor bedrijven niet afneemt. Kantoren en bedrijfsruimte mogen alleen woningen worden als er elders ruimte voor werk bijkomt.
“Extra woningen op bedrijventerreinen en in bestaande gebouwen zijn welkom, zolang het aantal vierkante meters voor bedrijven niet afneemt. Zo houden we een goede mix van wonen en werken, bijvoorbeeld bij het Mediapark.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Kantoren en bedrijfsruimtes mogen alleen woningen worden als er elders ruimte voor werk bijkomt' (voor); MijnStem: 'Op het Media Park: woningen / mediabedrijven'; p. 41De bouw van Bruisend Hart op het Oosterspoorplein wordt uitgesteld tot de gemeente het financieel weer aankan.Midden Tempo maken, soms keuzes; woningplannen eerst
Bruisend Hart is het plan voor de oostkant van station Hilversum (Oosterspoorplein) met ongeveer 150 woningen, waarvan een derde sociale huur, en een nieuw groen plein. De raad stelde het stedenbouwkundig plan in mei 2024 vast en de wijziging van het omgevingsplan in 2025; de eerste werkzaamheden staan gepland vanaf 2027. Het is een grote investering in een tijd waarin de gemeente moet bezuinigen. Uitstel spaart nu geld, maar vertraagt woningen en kan later extra kosten geven.
Midden Tempo maken, soms keuzes; woningplannen eerst
De partij antwoordt neutraal op doorgaan van Bruisend Hart. Ze wil tempo maken met lopende projecten, waarbij sommige ontwikkelingen later aan de beurt komen en plannen met meer woningen voorrang krijgen.
“D66 wil tempo maken, ook al betekent dat keuzes maken: sommige ontwikkelingen komen mogelijk later aan de beurt.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Het plan Bruisend Hart ... moet doorgaan zoals de raad het heeft vastgesteld' (neutraal); p. 11Het winkelgebied in het centrum van Hilversum wordt kleiner; lege winkels aan de randen worden woningen.Geen standpunt gevonden
In het centrum van Hilversum staan winkels leeg, vooral in de aanloopstraten rond het kernwinkelgebied, zoals de Havenstraat. Een kleiner winkelgebied concentreert bezoekers en maakt woningen mogelijk in de randen. De andere keuze is de aanloopstraten juist versterken, bijvoorbeeld met de bestaande subsidie voor het opknappen van gevels.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
De gemeente beperkt de openingstijden van winkels op zondag weer.Oneens Ruimere zondagsopenstelling voor winkels
Met de Winkeltijdenverordening 2024 mogen winkels in Hilversum op zondagen en feestdagen ruimer open; winkeliers kiezen zelf of ze opengaan. Na de fusie moeten de regels voor stad en dorpen gelijk worden. Tegenstanders van ruime zondagsopening wijzen op de zondagsrust en op kleine winkeliers die het niet kunnen bijbenen tegen grote ketens.
Oneens Ruimere zondagsopenstelling voor winkels
De partij was voorstander van ruimere openingstijden op zondag, omdat dat voor ondernemers en consumenten prettiger is. In 2024 stemde de fractie voor de ruimere winkeltijden.
“We waren voorstander van ruimere openingstijden op zondag omdat dit voor ondernemers en consumenten prettiger is.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Winkels moeten op zondag ruimer open mogen' (voor); Raad Hilversum, 18-12-2024: Winkeltijdenverordening (D66 voor)De gemeente blijft geld uitgeven aan citymarketing om bezoekers naar Hilversum en de plassen te trekken.Eerder eens Gemeente sterker positioneren en toerisme stimuleren
Hilversum betaalt mee aan Hilversum Marketing, dat de stad promoot als 'Mediastad'; regionaal is er Visit Gooi & Vecht. Na de fusie kan die promotie ook de dorpen en de Loosdrechtse Plassen gaan omvatten. Oneens betekent: minder of geen gemeentegeld voor promotie, en het geld anders besteden.
Eerder eens Gemeente sterker positioneren en toerisme stimuleren
De partij wil toerisme stimuleren, de gemeente als mediastad nationaal en internationaal sterker positioneren en een groot mediaevenement naar Hilversum halen. Citymarketing als budget noemt ze niet apart.
“Toerisme levert banen en levendige kernen op. We geven ondernemers ruimte, investeren in recreatieve routes en watersport, en zoeken steeds de balans met natuurbescherming en leefbaarheid.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: MijnStem: 'Toerisme in de gemeente stimuleren'; p. 41De verplichte ondernemersbijdrage aan het Stadsfonds wordt afgeschaft.Geen standpunt gevonden
Sinds 2015 betalen eigenaren en gebruikers van bedrijfspanden in Hilversum een opslag op de onroerendezaakbelasting (nu 10,25 procent) voor het Stadsfonds, samen ruim 1,5 miljoen euro per jaar. De gemeente geeft dat geld aan de stichting Stadsfonds, waarin ondernemers het besteden aan onder meer evenementen, 'schoon, heel en veilig' en Hilversum Marketing. Na de fusie gaan ook bedrijven in de dorpen het Hilversumse tarief met deze opslag betalen; daardoor stijgt hun belasting.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Rond de Loosdrechtse Plassen mag ruimte komen voor meer jachthavens, vakantieparken en horeca.Eerder eens Meer plekken voor boten en ruimte voor recreatie
Het plassengebied is een belangrijk recreatiegebied en tegelijk beschermde natuur (Natura 2000). Ondernemers willen soms uitbreiden; de gemeente beslist via het omgevingsplan waar dat mag, binnen regels van provincie en Rijk voor de natuur. Partijen verschillen over de vraag of er groei bij mag komen of dat de huidige omvang genoeg is.
Eerder eens Meer plekken voor boten en ruimte voor recreatie
De partij wil recreatieondernemers ruimte geven en bestaande recreatiegebieden beter benutten, bijvoorbeeld met meer plekken voor elektrische boten. Recreatie mag niet ten koste gaan van natuur en leefbaarheid.
“Daarbij kijken we ook hoe bestaande recreatiegebieden beter kunnen worden benut voor recreatie en verblijf, bijvoorbeeld door meer plekken voor (elektrische) boten”
Verkiezingsprogramma: p. 41; MijnStem: 'Toerisme in de gemeente stimuleren'
Cultuur, sport en onderwijs
Hilversum gaat net zoveel geld aan kunst en cultuur uitgeven als andere steden van dezelfde grootte.Eerder eens Niet bezuinigen op cultuur, slim investeren
Hilversum geeft volgens onder meer PRO minder uit aan cultuur dan vergelijkbare gemeenten; een voorstel uit 2022 voor 250.000 euro per jaar extra kreeg geen meerderheid. Na de fusie worden de subsidieregels van Hilversum en Wijdemeren samengevoegd, en de nieuwe raad kiest hoeveel geld er naar cultuur gaat. Meer geld voor cultuur betekent minder ruimte voor andere uitgaven of hogere lasten, terwijl de gemeentefinanciën onder druk staan.
Eerder eens Niet bezuinigen op cultuur, slim investeren
De partij wil meer geld uitgeven aan kunst en cultuur en niet bezuinigen, maar slim investeren en cultuur toegankelijk houden. Een vergelijking met andere steden maakt ze niet.
“Cultuur is geen luxe maar een basisvoorwaarde voor een levendige gemeente. We willen niet bezuinigen op cultuur, maar slim investeren”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De gemeente moet meer geld uitgeven aan kunst en cultuur' (voor); p. 18Een cultureel project krijgt hooguit vijf jaar subsidie; daarna moet het zonder geld van de gemeente verder.Geen standpunt gevonden
Naast vaste subsidies voor instellingen geeft de gemeente projectsubsidies aan nieuwe culturele initiatieven. De VVD wil dat zulke steun altijd eindig is; andere partijen willen juist meerjarige zekerheid, zodat initiatieven en vrijwilligers vooruit kunnen plannen.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Verenigingen en dorpshuizen in de dorpen van Wijdemeren houden na de fusie minstens vier jaar dezelfde subsidie als nu.Geen standpunt gevonden
Hilversum en Wijdemeren hebben elk eigen regels voor subsidies aan verenigingen, dorpshuizen en cultuur. Na de fusie worden die gelijkgetrokken (geharmoniseerd). Een garantie geeft verenigingen in Loosdrecht, Kortenhoef, 's-Graveland, Ankeveen en Nederhorst den Berg zekerheid, maar stelt een gelijke verdeling over de hele gemeente uit.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
De gemeente betaalt mee om grote sportevenementen naar Hilversum te halen, zoals een marathon of een triatlon op de plassen.Eerder eens Sportevenementen zoals een marathon ondersteunen
Hilversum heeft al evenementen als de City Run en in Nederhorst den Berg is een sprinttriatlon. Sommige partijen willen grotere, ook (inter)nationale evenementen die bezoekers trekken; andere geven het geld liever aan kleine evenementen die inwoners zelf in buurten en dorpen organiseren, of vinden dat evenementen zichzelf moeten bedruipen.
Eerder eens Sportevenementen zoals een marathon ondersteunen
De partij wil sportevenementen zoals een Hilversum Marathon, wielerwedstrijden en (inter)nationale sportevenementen bij sportverenigingen ondersteunen. Een triatlon of de hoogte van de bijdrage noemt ze niet.
“Daarom ondersteunen we evenementen zoals een Hilversum Marathon, wielerwedstrijden en (inter)nationale sportevenementen bij onze sportverenigingen.”
Verkiezingsprogramma: p. 21De regels voor monumenten worden soepeler, zodat eigenaren hun pand makkelijker kunnen verduurzamen of verbouwen.Eens Regels voor monumenten mogen verduurzamen niet blokkeren
De nieuwe gemeente telt veel monumenten, met veel werk van architect Dudok en beschermde dorpsgezichten in de dorpen. Voor veranderingen aan een monument, zoals zonnepanelen of isolatie, zijn vaak een vergunning en advies van een commissie nodig. Soepeler regels maken verduurzamen en verbouwen makkelijker, maar kunnen het historische karakter aantasten.
Eens Regels voor monumenten mogen verduurzamen niet blokkeren
De partij vindt de huidige monumentenzorg vaak te streng en wil dat regels rond monumenten en beschermde gezichten verduurzaming en leefbaarheid niet onnodig blokkeren.
“Regels rondom welstand, monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten mogen verduurzaming en leefbaarheid van een gebouw niet onnodig blokkeren.”
Verkiezingsprogramma: p. 12; p. 19Een school in een monumentaal gebouw krijgt nieuwbouw als dat goedkoper en beter is; het oude pand krijgt een andere functie.Eens Nieuwbouw boven behoud monumentale school bij betere kosten en kwaliteit
Verschillende scholen zitten in monumentale gebouwen, waaronder scholen van Dudok. De gemeente betaalt de schoolgebouwen en heeft een huisvestingsplan voor scholen tot 2039 met grote investeringen. De keuze is of de gemeente deze gebouwen renoveert en verduurzaamt voor onderwijs, of nieuwe scholen bouwt en de oude panden bijvoorbeeld voor wonen gebruikt.
Eens Nieuwbouw boven behoud monumentale school bij betere kosten en kwaliteit
De partij kiest voor nieuwbouw boven behoud van een monumentaal schoolgebouw als dat financieel gunstiger is en beter onderwijs oplevert. Elders zegt ze wel in te zetten op renovatie en verbouwing van deze scholen.
“We kiezen voor nieuwbouw boven het behoud van monumentale schoolgebouwen wanneer dat financieel gunstiger is en een hogere kwaliteit voor het onderwijs oplevert.”
Verkiezingsprogramma: p. 53; p. 20
Bestuur, fusie en dorpen
Elk dorp en elke wijk krijgt een eigen, door de inwoners gekozen dorps- of wijkraad.Geen standpunt gevonden
Een dorps- of wijkraad is een groep inwoners die namens het dorp of de wijk meepraat met de gemeente. De vraag is of elk dorp en elke wijk zo'n raad krijgt die door de inwoners wordt gekozen, of dat de gemeente dat aan dorpen en wijken zelf laat of inspraak op een andere manier regelt.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Dorps- en wijkraden mogen zelf besluiten nemen over zaken die alleen hun eigen dorp of wijk raken, in plaats van alleen advies te geven.Geen standpunt gevonden
Een dorps- of wijkraad kan de gemeente adviseren, of zelf beslissen over bijvoorbeeld een eigen budget of de inrichting van een plein. De Gemeentewet maakt het mogelijk om bevoegdheden over te dragen aan zo'n raad, maar de gemeenteraad houdt het laatste woord over de begroting. Tegenstanders vrezen een extra bestuurslaag tussen inwoners en gemeenteraad.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Elk dorp krijgt een eigen gemeenteloket dat minstens één dag per week open is, ook als dat extra geld kost.Eerder oneens Fysieke loketten in de buurt, niet per se in elk dorp
Voor bijvoorbeeld een paspoort of rijbewijs konden inwoners terecht bij het stadskantoor in Hilversum en het gemeentehuis in Loosdrecht. Het loket in Loosdrecht sluit eind december 2026; vanaf januari 2027 is er alleen het stadskantoor in Hilversum. De vraag is hoe dichtbij de gemeente in de dorpen moet zijn: een vast loket per dorp, spreekuren in dorpshuizen, een mobiel loket dat langs de dorpen rijdt, of vooral hulp via internet en telefoon, op afspraak.
Eerder oneens Fysieke loketten in de buurt, niet per se in elk dorp
De partij wil een toegankelijke gemeente met fysieke loketten in de buurt en persoonlijk contact, naast goede digitale dienstverlening. Een eigen loket in elk dorp noemt ze niet.
“De gemeente moet toegankelijk zijn: met fysieke loketten in de buurt, persoonlijk contact en hulp voor wie moeite heeft met digitale zaken, naast goede digitale dienstverlening.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Gemeenteloketten in alle dorpen instellen'; p. 46De nieuwe gemeente geeft de dorpen de komende jaren voorrang bij investeringen, ook als plannen in de stad daardoor moeten wachten.Eerder oneens Investeren waar de behoefte het grootst is
De fusie volgde op financiële en bestuurlijke problemen in Wijdemeren; meerdere partijen wijzen op achterstallig onderhoud aan wegen en voorzieningen in de dorpen. De nieuwe gemeente moet kiezen hoe ze geld verdeelt tussen stad en dorpen. Sommige partijen willen de dorpen een gegarandeerd budget geven, andere willen investeren waar de nood het hoogst is, zonder vooraf onderscheid tussen stad en dorp.
Eerder oneens Investeren waar de behoefte het grootst is
De partij maakt geen verschil tussen stad en dorp en investeert waar de behoefte het grootst is, onder meer in achterstallig onderhoud van wegen en riolering. Een expliciet eens of oneens geeft ze niet.
“Daarbij maken we geen verschil tussen stad en dorp. We investeren waar de behoefte het grootst is.”
Reactie van de partij in Hilversums Nieuws: Hilversums Nieuws 5-11-2026Na de fusie worden regels, tarieven en subsidies zo snel mogelijk in de hele gemeente gelijk getrokken.Geen standpunt gevonden
Hilversum en Wijdemeren hadden elk eigen regels, belastingen en subsidies; die moeten na de fusie op elkaar worden afgestemd (harmoniseren). De raad stelde in oktober 2026 een routekaart vast voor het gelijktrekken van het dorpen- en wijkenbeleid. De keuze is hoe snel en hoe ver: overal hetzelfde, of bewust verschillen per kern laten bestaan.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Kleine evenementen in de dorpen blijven na de fusie vrij van leges.Eerder oneens Ruimte voor dorpsevenementen, leges nog onduidelijk
Leges zijn de kosten die de gemeente rekent voor een vergunning, bijvoorbeeld voor een evenement. In Hilversum is voor een heel klein evenement een gratis melding genoeg, maar voor een evenement met vergunning betaal je leges; in Wijdemeren zijn kleine, niet-commerciële dorpsevenementen vrijgesteld. Die vrijstelling blijft in 2027 voorlopig gelden in de dorpen; later moet de raad kiezen of het verschil blijft, of dat overal dezelfde regel komt, eventueel met subsidie als compensatie.
Eerder oneens Ruimte voor dorpsevenementen, leges nog onduidelijk
De partij wil ruimte bieden aan lokale dorpsevenementen, maar kiest niet voor vrijstelling van leges: wat dit voor de hoogte van de leges betekent is volgens haar nog onduidelijk. De fractie in Wijdemeren stemde in 2025 tegen een motie voor legesvrije kleine dorpsevenementen.
“Wat dit betekent voor de hoogte van de leges is nog onduidelijk.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'Kleine evenementen in de dorpen moeten na de fusie geen leges hoeven te betalen' (tegen); Raad Wijdemeren, 13-11-2025: M-4-9 (D66 tegen)Een referendum is een advies: de gemeenteraad mag na afweging anders besluiten dan de uitslag.Eerder eens Voor het bestaande correctief referendum in Hilversum
Hilversum heeft sinds 2017 een correctief raadgevend referendum: inwoners kunnen na een raadsbesluit om een stemming vragen, maar de raad beslist uiteindelijk zelf. In Wijdemeren werd een voorstel voor een referendumregeling in 2024 verworpen. Een bindend referendum, waarbij de uitslag de raad verplicht, kan volgens de huidige wet niet; sommige partijen willen dat de raad de uitslag toch altijd volgt.
Eerder eens Voor het bestaande correctief referendum in Hilversum
De partij steunt het referendum dat Hilversum sinds 2017 heeft, mede dankzij D66, waarmee inwoners zich na een raadsbesluit kunnen uitspreken. Dat de raad daarna anders mag besluiten, zegt ze er niet bij.
“Hilversum heeft sinds 2017, mede dankzij D66, een referendum. Hiermee kunnen inwoners na een besluit van de gemeenteraad hier een uitspraak over doen (een correctief referendum).”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: Stemgids: 'Inwoners moeten via een referendum kunnen meebeslissen over grote besluiten van de gemeente' (voor)Hilversum regelt meer zelf en minder samen met de andere gemeenten in de Regio Gooi en Vechtstreek.Oneens Regionale samenwerking versterken, Hilversum als centrumgemeente
In de Regio Gooi en Vechtstreek werken de Gooise gemeenten samen, onder meer aan opvang en bescherming, Veilig Thuis, vrouwenopvang en afvalinzameling. Na de fusie is Hilversum, met ongeveer 119.000 inwoners, veruit de grootste gemeente in de regio. In de Metropoolregio Amsterdam (MRA) praat Hilversum nu mee via de regio; sommige partijen willen daar een eigen plek of taken terughalen, andere willen de samenwerking juist versterken met meer zeggenschap voor de raden.
Oneens Regionale samenwerking versterken, Hilversum als centrumgemeente
De partij wil meer regionale samenwerking, onder meer op mobiliteit, wonen, economie en zorg, met betere democratische controle in de regio. Hilversum moet als centrumgemeente het initiatief nemen.
“Hilversum is de centrumgemeente van Gooi en Vechtstreek. D66 wil die positie beter benutten door waar nodig het initiatief te nemen op regionale vraagstukken zoals mobiliteit, bescherming en opvang, wonen, economie en zorg.”
Verkiezingsprogramma: p. 47; p. 36
Geld en belastingen
Als de begroting een tekort heeft, mogen de lokale belastingen omhoog om voorzieningen als buurthuizen, bibliotheek en zorg te sparen.Midden Eerst bestaande uitgaven, terughoudend met lasten
De nieuwe gemeente verwacht krappe jaren: het Rijk geeft vanaf 2028 minder geld, en volgens meerdere partijen brengt Wijdemeren achterstallig onderhoud mee. Een tekort kan de raad dichten door minder uit te geven of door de OZB en andere heffingen te verhogen. Bij 'eens' gaat het behoud van voorzieningen voor lage lasten; bij 'oneens' gaat de gemeente eerst snijden in eigen uitgaven, ook als voorzieningen dan krimpen.
Midden Eerst bestaande uitgaven, terughoudend met lasten
De partij kijkt bij een tekort eerst naar bestaande uitgaven en is terughoudend met hogere lasten. Ze sluit hogere lasten op termijn niet uit om te investeren, bijvoorbeeld in gezonde scholen.
“D66 kijkt eerst naar bestaande uitgaven en is terughoudend met hogere lasten.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Tekorten op de begroting oplossen door: bezuinigen / lokale lasten verhogen'; p. 52De OZB blijft de komende vier jaar meestijgen met de inflatie, in plaats van omlaag te gaan.Eerder eens OZB onder landelijk gemiddelde, geen verlaging; investeren waar nodig
De OZB wordt per 2027 in de hele gemeente gelijk getrokken op het Hilversumse niveau: woningeigenaren in Wijdemeren gaan daardoor minder betalen, in Hilversum stijgen de woonlasten in 2027 met ongeveer 4% omdat de inflatie hoger is. Daarna is het uitgangspunt dat de woonlasten (OZB, afval- en rioolheffing) jaarlijks met de inflatie meestijgen. Veel partijen willen dat zo houden; een kleinere groep wil de OZB echt verlagen door de gemeente minder te laten doen.
Eerder eens OZB onder landelijk gemiddelde, geen verlaging; investeren waar nodig
De partij stuurt op een OZB onder het landelijk gemiddelde en aanvaardt dat het tarief in Hilversum licht stijgt. Ze is terughoudend met hogere lasten, maar wil geen harde grens bij de inflatie en wil investeren in scholen als dat nodig is.
“We sturen op een OZB-tarief onder het landelijk gemiddelde, in plaats van op de optelsom van alle lokale lasten. We zijn terughoudend met hogere lasten, maar investeren in gezonde scholen en de toekomst als dat nodig is.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: Stemgids: 'De woonlasten ... mogen niet harder stijgen dan de inflatie' (tegen); p. 51Bij een tekort horen subsidies voor cultuur, evenementen en maatschappelijke organisaties bij de eerste uitgaven die omlaag gaan.Eerder oneens Niet bezuinigen op cultuur; kleine subsidiepotjes saneren
De gemeente geeft jaarlijks subsidie aan onder meer culturele instellingen, verenigingen, welzijnswerk en evenementen. Na de fusie moeten de regelingen van Hilversum en Wijdemeren worden samengevoegd. Bij een tekort is subsidie een post die de raad relatief snel kan verlagen, maar dat raakt clubs en instellingen direct.
Eerder oneens Niet bezuinigen op cultuur; kleine subsidiepotjes saneren
De partij wil niet bezuinigen op cultuur en sport, maar kleine, versnipperde subsidiepotjes met beperkt effect saneren en bundelen. Subsidies worden doorlopend getoetst op effect.
“Daarom willen we niet bezuinigen op deze sectoren, maar juist slim investeren.”
Verkiezingsprogramma: p. 18; p. 52Voor afval betaalt elk huishouden hetzelfde vaste bedrag, hoeveel restafval het ook aanbiedt.Midden Vervuiler betaalt, maar uitvoerbaar en eerlijk
De afvalstoffenheffing is nu in Hilversum en Wijdemeren een vast bedrag per huishouden, dat alleen afhangt van het aantal personen en niet van de hoeveelheid afval. Een deel van de partijen wil dat je minder betaalt als je goed scheidt en weinig restafval hebt, bijvoorbeeld via een chip in de container. Tegenstanders vrezen illegaal dumpen, meer administratie en hogere rekeningen voor gezinnen met veel luiers of incontinentiemateriaal.
Midden Vervuiler betaalt, maar uitvoerbaar en eerlijk
De partij vindt dat de vervuiler moet betalen en wil minder restafval, maar betalen naar hoeveelheid moet uitvoerbaar en eerlijk zijn. Ze kiest niet uitgesproken voor een vast bedrag of voor betalen naar hoeveelheid.
“D66 vindt dat de vervuiler moet betalen en wil minder restafval: van 200 naar 150 kilo per inwoner in 2030. Betalen naar hoeveelheid moet wel uitvoerbaar en eerlijk zijn.”
Antwoord van de partij in MijnStem: MijnStem: 'Afvalheffing op basis van: vast bedrag / hoeveelheid afval'De toeristen- en forensenbelasting blijven laag, om bezoekers en eigenaren van recreatiewoningen te ontzien.Geen standpunt gevonden
Forensenbelasting betalen mensen met een tweede huis of recreatiewoning in de gemeente; die gold alleen in Wijdemeren, maar geldt vanaf 2027 in de hele nieuwe gemeente, met een maximum van ongeveer 1.500 euro per jaar. Toeristenbelasting betalen gasten per overnachting; die bestaat al in beide gemeenten. Meer opbrengst hieruit kan de lasten voor inwoners drukken, maar raakt ook recreatieondernemers aan de plassen en in de stad.
Geen standpunt gevonden
In het programma en de andere bronnen is hierover geen duidelijk standpunt gevonden.
Om dure inhuur te verminderen neemt de gemeente meer eigen mensen in vaste dienst, ook als het ambtelijk apparaat daardoor groeit.Eerder oneens Nieuwe taken zoveel mogelijk met bestaand personeel
Vrijwel alle partijen willen minder dure externe inhuur en adviesbureaus. De echte keuze is wat ervoor in de plaats komt: eigen vaste medewerkers (meer ambtenaren) of minder taken en een kleiner apparaat. De fusie levert ook besparingen op bestuur en management op die op beide manieren kunnen worden ingezet.
Eerder oneens Nieuwe taken zoveel mogelijk met bestaand personeel
De partij wil nieuwe taken zoveel mogelijk uitvoeren met het bestaande personeel en slimmere processen, en rekent op efficiënter werken na de fusie. Over externe inhuur zegt ze niets apart.
“Nieuwe taken voeren we zoveel mogelijk uit met bestaand personeel en slimmere processen.”
Afgeleid uit wat de partij over een verwant punt zegt: p. 52Om de schuld te beperken worden grote investeringen, zoals nieuwe schoolgebouwen, over meer jaren gespreid.Midden Prioriteren en faseren, maar scholen krijgen tempo
Hilversum heeft een oplopende schuld, en de nieuwe gemeente staat voor grote uitgaven aan schoolgebouwen en onderhoud aan wegen, bruggen en beschoeiing. Volgens de voorjaarsnota 2026 komt de schuld over tien jaar ruim boven de grens van 130% van de jaarinkomsten die de gemeente zichzelf heeft gesteld. Spreiden over meer jaren houdt de schuld en de rentelasten lager, maar betekent dat scholen en wegen langer moeten wachten.
Midden Prioriteren en faseren, maar scholen krijgen tempo
De partij wil investeringen prioriteren en faseren om de schuld te beperken. Voor schoolgebouwen wil ze juist tempo en geen verdere vertraging.
“D66 wil daarom prioriteren, faseren en waar nodig keuzes maken, met als doel een financieel gezonde gemeente.”
Verkiezingsprogramma: p. 53; p. 23Bij nieuwe projecten in het centrum kiest de gemeente voor eenvoudige en goedkope materialen, ook als het resultaat minder uitstraling heeft.Eerder oneens Kerkbrink niet soberder; wel altijd een sobere variant
Voor de Kerkbrink in het centrum van Hilversum stemde de raad in 2023 in met een nieuw ontwerp, met onder meer natuursteen en een fontein, en met een hoger budget. Bij volgende projecten in het centrum, zoals rond het station en het Oosterspoorplein, speelt opnieuw de vraag of de gemeente kiest voor kwaliteit en uitstraling of voor een sobere, goedkopere uitvoering.
Eerder oneens Kerkbrink niet soberder; wel altijd een sobere variant
De partij vindt dat de Kerkbrink niet soberder en goedkoper hoeft: het is het hart van het centrum. Bij nieuwe investeringen wil ze wel altijd een sobere en doelmatige variant op tafel.
“Het cultuurplein Kerkbrink is het hart van ons centrum. D66 wil daar ruimte bieden aan grote evenementen en lokale initiatieven, zodat cultuur zichtbaar is voor de hele gemeente.”
Antwoord van de partij in Stemgids Hilversum: Stemgids: 'De herinrichting van de Kerkbrink moet soberder en goedkoper' (tegen); p. 54